ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ ۋاشىنگتوندىكى ئىسرائىلىيە لوبىسىنىڭ دۆلەت مەجلىسىدىكى تەسىرىنىڭ ئاجىزلىغانلىقىدىن ھەيران قالغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ئۆزى تەۋە جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسى ئىچىدىمۇ كۆز قاراش جەھەتتە ئەۋلادلار ئارا ئۆزگىرىش يۈز بەرگەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

ترامپ جۈمە كۈنى «دەيلى كوللېر» گېزىتىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان بولۇپ، بۇ سۆھبەت دۈشەنبە كۈنى ئېلان قىلىندى. ئۇ سۆھبەتتە دۆلەت مەجلىسىدىكى ئىسرائىلىيەگە بولغان قوللاشنىڭ يىگىرمە يىل ئىلگىرىكىگە سېلىشتۇرغاندا «تارىختا قالغان بىر ئىش»قا ئايلانغانلىقىنى بىلدۈردى.

ترامپ: «شۇنى ئېنىق ئېيتالايمەنكى، ئىسرائىلىيە مەن دۆلەت مەجلىسىدە كۆرگەن ئەڭ كۈچلۈك لوبى ئىدى. ئۇ ھەر قانداق شەخس، شىركەت، ئورگان ياكى ئىشتاتنىڭ لوبىسىدىنمۇ قۇدرەتلىك ئىدى. ئەمما بۈگۈنكى كۈندە، ئۇلارنىڭ ئۇنداق كۈچلۈك لوبىسى قالمىدى. بۇ ھەقىقەتەن ئىشەنگۈسىز بىر ئىش» دېدى.

ترامپ ئۆتمۈشتە ئىسرائىلىيە ھەققىدە تەنقىدىي سۆز قىلىشنىڭ سىياسىي ھاياتنى خەۋپكە ئىتتىرىدىغانلىقىنى، لېكىن دېموكراتلار پارتىيەسىدىن پارلامېنت ئەزاسى ئالېكساندىرىيە ئوكاسيو-كورتېز ۋە ئۇنىڭ ئىلغار ئىتتىپاقداشلىرىدەك سىياسىيونلارنىڭ بۇ ۋەزىيەتنى ئۆزگەرتكەنلىكىنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى. ئۇ يەنە: «ئىسرائىلىيە مەن كۆرگەن ئەڭ قۇدرەتلىك لوبى ئىدى. ئۇلار دۆلەت مەجلىسىنى پۈتۈنلەي كونترول قىلاتتى، ئەمما ھازىر ئۇنداق ئەمەس. بۇنى كۆرۈپ سەل ھەيران قالدىم» دېدى.

بۇ بايانلار پيۇ تەتقىقات مەركىزىنىڭ مارت ئېيىدىكى راي سىناش نەتىجىسىنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن ئوتتۇرىغا چىقتى. راي سىناشتا ئامېرىكالىق قۇرامىغا يەتكەنلەرنىڭ 53 پىرسەنتىنىڭ ئىسرائىلىيەگە سەلبىي پوزىتسىيەدە ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا چىققانىدى. بۇ نىسبەت 2022-يىلى 42 پىرسەنت ئىدى. 50 ياشتىن تۆۋەن جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىكىلەر ئارىسىدا سەلبىي كۆز قاراشتىكىلەرنىڭ نىسبىتىمۇ ئوخشاش مەزگىلدە 35 پىرسەنتتىن 50 پىرسەنتكە يەتكەن.

«جامائەت پىكرى جېڭى»دە ئۇتتۇرۇش

ترامپ ئۆزىنىڭ پىرېزىدېنتلىق مەزگىلىدە ئىرانغا قارشى ھۇجۇمغا رۇخسەت قىلىش ۋە قۇددۇسنى ئىسرائىلىيەنىڭ پايتەختى دەپ ئېتىراپ قىلىش قاتارلىق ئىشلار بىلەن ئىسرائىلىيەنىڭ كۈچلۈك ھىمايىچىسى بولغانلىقىنى تەكىتلىدى. لېكىن ئۇ ئىسرائىلىيەنىڭ غەززەدىكى ۋەيرانچىلىق سەۋەبىدىن خەلقئارادىكى ئوبرازىغا ئېغىر زىيان يەتكەنلىكىنى، شۇنداقلا «جامائەت پىكرى جېڭى»دە مەغلۇپ بولغانلىقىنى ئېتىراپ قىلدى.

ئۇ: «7-ئۆكتەبىردىكى تۇيۇقسىز ھۇجۇمنىڭ ئەسلا يۈز بەرمىگەنلىكىنى دەۋا قىلىدىغان كىشىلەرمۇ بار. ئۇلار بەلكىم ھەربىي جەھەتتە غەلىبە قىلىۋاتقان بولۇشى مۇمكىن، ئەمما جامائەت پىكرى جېڭىدە ئۇتتۇرۇپ قويۇۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋال ئۇلارغا زىيان ئېلىپ كېلىدۇ» دېدى.

بۇ بايانلار ترامپنىڭ ئەتراپىدىكى داڭلىق ئوڭچىل سىياسىيونلار ئۇزۇندىن بۇيان داۋاملىشىپ كەلگەن ئىسرائىلىيەنى قوللاش مەيدانىدىن يېنىۋاتقان مەزگىلگە توغرا كەلدى. جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىن پارلامېنت ئەزاسى مارجورى تەيلور گىرېن ئىسرائىلىيەنى غەززەدە «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» يۈرگۈزگەنلىك بىلەن ئەيىبلىگەن بولسا، ترامپنىڭ سابىق ئىستراتېگىيە مەسلىھەتچىسى ستېۋ بانون ئىسرائىلىيەنىڭ «ھەقىقىي ئىتتىپاقداش» ئەمەسلىكىنى، باش مىنىستىر بېنيامىن نېتانياھۇ گۇرۇھىنىڭ ئىشەنچكە لايىق ئەمەسلىكىنى ئىلگىرى سۈردى.

توماس ماسسى قاتارلىق باشقا داڭلىق جۇمھۇرىيەتچى پارلامېنت ئەزالىرىمۇ ئوخشاش مەيداننى ئىپادىلىدى. بۇنىڭدىن سىرت، كانداس ئوۋېنس، نىك فۇئېنتېس، تاكېر كارلسون قاتارلىق سىياسىي ئوبزورچىلارمۇ بۇ قاتارغا قوشۇلدى.