بۇ ئۇچرىشىشلار ئانتاليا يەرمەنكە مەيدانىدا ئۆتكۈزۈلگەن ب د ت كىلىمات ئۆزگىرىشى رامكا ئەھدىنامىسىگە ئەزا تەرەپلەرنىڭ 31-نۆۋەتلىك يىغىنى (COP31) دائىرىسىدە ئېلىپ بېرىلدى.

كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتى

تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى جۇمھۇر رەئىسلىك مەھكىمىسى ئۇچۇر-ئالاقە ئىدارىسىنىڭ پەيشەنبە كۈنىدىكى باياناتىغا قارىغاندا، ئەردوغان كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتى پىرېزىدېنتى فېلىكس ئانتۇئان تشىسېكېدى بىلەن ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى ۋە رايون مەسىلىلىرى توغرىسىدا سۆھبەتلەشتى.

ئەردوغان ئىككى دۆلەتنىڭ شېرىكلىك مۇناسىۋىتىنىڭ ھەر ساھەدە تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقىنى، بولۇپمۇ سودا، قاتناش ۋە مۇداپىئە سانائىتىدە يېڭى قەدەملەرنى تاشلاشنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ تۈركىيەنىڭ كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتىنىڭ زېمىن پۈتۈنلۈكىنى قوللايدىغانلىقىنى تەكىتلەپ، بۇ دۆلەتتە ئۇزاق مۇددەتلىك مۇقىملىق ئورنىتىلىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

ئۇچرىشىشقا تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان، ئادالەت ۋە تەرەققىيات پارتىيەسى باياناتچىسى ئۆمەر چەلىك ۋە مىللىي ئىستىخبارات ئىدارىسىنىڭ باشلىقى ئىبراھىم قالىنمۇ قاتناشتى.

گىرۇزىيە

ئەردوغان گىرۇزىيە پىرېزىدېنتى مىخائىل كاۋېلاشۋىلى بىلەن كۆرۈشتى. ئۇچۇر-ئالاقە ئىدارىسىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئىككى رەھبەر تۈركىيە–گىرۇزىيە مۇناسىۋىتى، رايون ۋە خەلقئارا مەسىلىلەر توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇرغان.

ئەردوغان گىرۇزىيەنىڭ تۈركىيەنىڭ مۇھىم سودا شېرىكلىرىدىن بىرى ئىكەنلىكىنى، ئىككى دۆلەتنىڭ ئۆزئارا سودا سوممىسىنى كۆزلىگەن نىشانغا يەتكۈزۈش ئۈچۈن تىرىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ تۈركىيە، گىرۇزىيە ۋە ئەزەربەيجان ئوتتۇرىسىدىكى ئۈچ تەرەپلىك ھەمكارلىق مېخانىزملىرىدىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىشنىڭ مۇھىملىقىنىمۇ تەكىتلىدى.

سۇدان

ئەردوغان سۇدان ئىگىلىك ھوقۇق كېڭىشى رەئىسى ئابدۇلفەتتاھ بۇرھان بىلەن ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى ۋە رايون مەسىلىلىرىنى مۇزاكىرە قىلدى.

ئۇ تۈركىيە بىلەن سۇداننىڭ ئۆزئارا مۇناسىۋەتنى مۇستەھكەملەش يولىدىكى تىرىشچانلىقلىرىنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى ئېيتتى؛ بولۇپمۇ مۇداپىئە سانائىتى، مەبلەغ سېلىش ۋە يېزا ئىگىلىكى قاتارلىق ساھەلەردىكى ھەمكارلىقنى كېڭەيتىشنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلىدى.

ئەردوغان تۈركىيەنىڭ سۇداننىڭ بىرلىكى، زېمىن پۈتۈنلۈكى ۋە مۇستەقىللىقىنى داۋاملىق قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ تۈركىيەنىڭ سۇداندىكى ۋەزىيەتنى يېقىندىن كۆزىتىۋاتقانلىقىنى ۋە ئوتتۇرىغا قويۇلغان «سۇدان تىنچلىق تەشەببۇسى»نى قوللايدىغانلىقىنى ئېيتتى.

لىۋىيە

ئەردوغان لىۋىيە باش مىنىستىرى ئابدۇلھەمىد دىبەيبەنى قوبۇل قىلىپ، ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى ۋە رايون مەسىلىلىرى توغرىسىدا سۆھبەتلەشتى.

ئۇ تۈركىيە بىلەن لىۋىيەنىڭ ھەمكارلىقنى تەرەققىي قىلدۇرۇش يولىدا داۋاملىق قەدەم تاشلايدىغانلىقىنى، بولۇپمۇ ئېنېرگىيە قاتارلىق بىر قاتار ساھەلەردە مۇناسىۋەتنى چوڭقۇرلاشتۇرىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى. ئۇ يەنە لىۋىيەلىكلەر ئۆزلىرى قوللاپ، ئىگە چىقمىغان ھېچقانداق تەشەببۇسنىڭ ئەمەلىي نەتىجە بەرمەيدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

سومالى

ئەردوغان سومالى پىرېزىدېنتى ھەسەن شەيخ مەھمۇد بىلەن تۈركىيە–سومالى مۇناسىۋىتى ۋە رايوندىكى ئۆزگىرىشلەر توغرىسىدا سۆھبەتلەشتى.

ئەردوغان ئىككى دۆلەتنىڭ مۇداپىئە ۋە ئېنېرگىيەنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇپ، بىر قاتار ساھەلەردە ھەمكارلىقنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئىرادىسىنىڭ قەتئىي ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتىنى تېخىمۇ ئىلگىرى سۈرىدىغان قەدەملەردىن ۋاز كەچمەيدىغانلىقىنى ئېيتتى.

ئۇ سومالىنىڭ تىنچلىقى ۋە مۇقىملىقىنىڭ تۈركىيە ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ، سومالىدىكى مىللىي دىيالوگنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىنى، دۆلەتنىڭ بىرلىكى ۋە جەمئىيەتتە ئىناقلىقنىڭ ئورنىتىلىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

كونگو جۇمھۇرىيىتى

ئەردوغان COP31 رەھبەرلەر يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن ئانتالياغا كەلگەن كونگو جۇمھۇرىيىتى پىرېزىدېنتى دېنىس ساسسۇ نگېسسو بىلەنمۇ كۆرۈشتى. ئۇچۇر-ئالاقە ئىدارىسىنىڭ X سۇپىسىدىكى باياناتىغا قارىغاندا، ئۇچرىشىشتا ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى ۋە رايون مەسىلىلىرى مۇزاكىرە قىلىنغان.

ئەردوغان تۈركىيە بىلەن كونگو جۇمھۇرىيىتىنىڭ، بولۇپمۇ سودا ۋە مەبلەغ سېلىش ساھەلىرىدىكى ھەمكارلىقتا ياخشى ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈرگەنلىكىنى ئېيتتى. ئۇ ئىككى دۆلەتنىڭ بارلىق ئىمكانىيەتلىرىنى ئىشقا سېلىش ئۈستىدە ئىشلەۋاتقانلىقىنى ۋە مۇناسىۋەتنى راۋاجلاندۇرۇش تىرىشچانلىقلىرىنىڭ داۋاملىشىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

ئەردوغان كونگو دەرياسى ۋادىسىدىكى جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقىنى قوغداشنىڭ مۇھىملىقىغا دىققەت تارتتى. ئۇ تۈركىيەنىڭ COP31 رەئىسلىكى مەزگىلىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان «كىلىمات ۋەدىلىرىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش كۆۋرۈكى» تەشەببۇسىنىڭ بۇ ساھەدىكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشقا زور تۆھپە قوشىدىغانلىقىغا ئىشىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى.

ئىراق

ئەردوغان ئىراق پىرېزىدېنتى نىزار ئامەدى بىلەن تۈركىيە–ئىراق مۇناسىۋىتى ۋە رايون مەسىلىلىرى توغرىسىدا سۆھبەتلەشتى.

ئۇ «تەرەققىيات يولى» تۈرىدە ئىلگىرىلەش بولغانلىقىنى، بۇ تۈرنىڭ شەرق بىلەن غەرب ئوتتۇرىسىدىكى سودا ئۈچۈن پۈتۈنلەي يېڭى بىر يول ئاچىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ يەنە ئېنېرگىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر قاتار ساھەلەردە ھەمكارلىقنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن قەدەملەرنى داۋاملىق تاشلايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

ئەردوغان ئىراقنىڭ «تېررورلۇقتىن خالىي رايون» نىشانىنى تېخىمۇ كۈچلۈك قوللىشىنى كۈتىدىغانلىقىنى، بۇ نىشانغا يېتىشنىڭ ھەر ئىككى دۆلەتكە زور مەنپەئەت يەتكۈزىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

تانزانىيە

ئەردوغان تانزانىيە پىرېزىدېنتى سامىيا سۇلۇھۇ ھەسەن بىلەنمۇ كۆرۈشتى. بۇ ئۇچرىشىشقا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان، ئەدلىيە مىنىستىرى ئاقىن گۈرلەك، ئادالەت ۋە تەرەققىيات پارتىيەسى مۇئاۋىن رەئىسى ۋە باياناتچىسى ئۆمەر چەلىك ھەمدە ئۇچۇر-ئالاقە ئىدارىسى باشلىقى بۇرھانەتتىن دۇران قاتناشتى.