ئىران президенти ماسۇد پېزشكىيان دېيىشىچە، ئۆلكىسىگە قارىتىلغان ھازىرقى ئامېرىكا-ئىسرائیل ئۇرۇشنى توختىتىشنىڭ يەككەلا يولى تەھراننىڭ «قانۇنىي ھوقۇقلىرى»نى ئېتىراپ قىلىش ۋە كەلگۈسىدە بولىشى مۇمكىن ھەجۇمغا قارشى قەتئىي خەلقئارا كاپالەتلەرنى تەمىنلەشتىن ئىبارەت.
X سوتسىيالىك مۇلازىمېتىدا يوللانغان بىر پوسىتتا، پېزشكىيان چارشەنبە كۈنى روسىيە ۋە پاكىستان رەھبەرلىرى بىلەن سۆھبەتلەشكەنلىكىنى ئېيتتى.
«مەن رايوندا تىنچلىققا ئىراننىڭ مەسئۇليىتىنى قايتا جەزملەپ ئېيتتىم. بۇ زېيونىست رژىم ۋە ئامېرىكا تەرىپىدىن باشلانغان بۇ ئۇرۇشنى توختىتىشنىڭ يەككەلا يولى — ئىراننىڭ قانۇنىي ھوقۇقلىرىنى ئېتىراپ قىلىش، زىيان پۇلىنى تۆلەش ۋە كەينىكى ھەجۇمغا قارشى قەتئىي خەلقئارا كاپالەتلەرنى تەمىنلەشتىن ئىبارەت»، دېدى u.
رايوندىكى بەدەللەش 28-فېۋرالدىن باشلاپ ئىسرائیل بىلەن ئامېرىكا ئىرانغا بىرلىكتە ھۇجۇم باشلىغانتىن بۇيان يۇقىرىلاپ كەتتى؛ ئىران ھۆكۈمەت مەنبەلىرىگە كۆرا، بۇ ھۇجۇم ھازىرغىچە 1,300 دىن ئارتۇق ئادەمنى، ئۇلارنىڭ ئىچىدە شۇ ۋاقىتقى ئىراننىڭ ئەڭ يۇقىرى رەھبىرى ئالى خامەنىينىمۇ ئۆلتۈرۈپ، 10,000 دىن ئارتۇق كىشىنى يارالىغان.
تەهران غەزەپ بىلەن ئەكس-چاقىرغان بولۇپ، دىرون ۋە رەكېت ھۇجۇملارنى ئىسرائیل، ئىوردانىيە، ئىراق ۋە ئامېرىكىنىڭ ھەربىي قۇۋۋىتى بار خەلىج دۆلەتلىرىگە يۆتكەدى.
شۇنداقلا ئۇ مۇھىم ھورموز بوقۇزىنى ئەمەلىيەتتە تاقاپ قويدى؛ ئادەتتە دۇنيا بويىچە تەخمىنەن 20 پەيز نەفےت بۇ يول ئارقىلىق بازاردىن ئۆتىدۇ.
ئامېرىكا ئاساسلىرىغا زىيان
نيويورك تايمزنىڭ تەھلىلىگە كۆرا، ئوتتۇرا شەرق بويىچە ئەڭ ئاز 17 دانە ئامېرىكا ھەربىي، دىپلوماتىيىلىك ۋە ھاۋا مۇداپىئەسىگە تەعلۇق ئورۇنلار ئىراننىڭ دىرون ۋە رەكېت ھۇجۇملىرى تەرەپتىن زىيانكەشلىككە ئۇچارتى.
سىزىلغان ئورۇنلارنىڭ ئەڭ ئاز 11 نى ھەربىي ئاساسلار ياكى قۇرۇلما بەلگىلەيدۇ، بۇ رايوندىكى شۇنداق ئامېرىكا ئورۇنلىرىنىڭ تەخمىنەن يارىمىغا توغرا كېلىدۇ.
ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىلىرى ئەڭ ئېغىر زىيان كۆرگەن تۈردىن بولدى؛ ساتېلىت سۈرەتلىرى ئۇمم دەھالغا يېقىن ئەتراپتا 4,800 كىلومېتىر (3,000 مېيل) دائىرىنى قوللاشقا لايىھىلەنگەن 1.1 مىليارد دوللارلىق ئالدىن ئاگاھلاندۇرۇش رادارىغا زىيان كەلگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
تەھلىلگە كۆرا، ئىران THAAD دەپ تونۇلغان Terminal High Altitude Area Defense سىستېمىسىنىڭ بەزى روپىنى قارشىلىقلىقتا ھۇجۇملار بىلەن نىشان قىلغان.
گېزىت داۋامىدا كۆرسەتكەن كونگرەس مەنبەسىگە تايىنىپ ئېيتىلغانچە، پەنتاگوننىڭ باھالىشى بويىچە 28-فېۋرالدا بەھرەيندا ھۇجۇمغا ئۇچرايدىغان ئامېرىكا دېڭىز قۇۋۋىتىنىڭ بەشىنچى فلىت باشقۇرۇش مەركىزىنىڭ زىيىنى تەخمىنەن 200 مىليون دوللارغا يېتىدۇ.
ئىران شۇنداقلا ئامېرىكا دىپلوماتىيىلىك ئورۇنلىرىنى نىشانغا ئالغان بولۇپ، نتېجىدە دۇبايدىكى قونسىولخانا ۋە كۇۋەيت شەھىرى ۋە رىياددىكى ئەلچىخانىلار ۋاقىتلىق يېپىلدى. بۇ ھۇجۇملارنىڭ ھېچبىرەسىدە يارالىنىش توغرىسىدا دوكلات قىلىنمىدى.
ئامېرىكا رەسمىيلىرى گېزىتقا ئېيتقىنىچە، بۇ ھۇجۇملار ئىراننىڭ بۇ ئۇرۇشقا تۇپتىن تەييارلىنىشىنىڭ ترامپ ئىدارىسىدىكى كۆپچىلىك تەرەپتىن ئويلانغاندىن يۇقىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى.
ئازايتىش ئۇرۇشى
ئۇرۇش ئەمدى 12-كۈنىدە بولغان بىر پەيتتە، ئىراننىڭ ئىنقىلاب مۇداپىئە كۈچلىرى «ئامېرىكا ۋە ئىسرائیل مەنپىئىتىگە باغلانغان» دەپ قارالغان «ئىقتىسادىي مەركەزلەر ۋە بانكلار» نى نىشانغا ئالماقچى ئىكەنلىكىنى ۋەدە قىلدى؛ بۇ بولۇش دۇبايدىن تېخىمۇ كۆپ خادىم ئورۇن ئالغۇچى خەلقئارا شىركەتلەرنى چىقىرىپ قويۇشقا مەجبۇر قىلدى.
ئىنقىلاب مۇداپىئە كۈچلىرى باشلىقىنىڭ مەسلىھەتچىسى ئالى فادەۋى دۆلەت تەلېۋىزىيىسىگە ئېيتقان سۆزىدە، «ئامېرىكا ۋە ئىسرائیل ئۇزاق مۇددەتلىك بىر ئازايتىش ئۇرۇشىغا كىرىشىشى مۇمكىنلىكىنى، بۇنىڭ پۈتۈن ئامېرىكا ئىقتىسادى ۋە دۇنيا ئىقتىسادىنى يوقالتىشى مۇمكىنلىكىنى نەزەردە تۇتۇشى مۇقەررەر» دېدى.
ئىران دېيىشىچە، ئۇ گۇلپتىكى ئىككى كېمەنى ھۇجۇم قىلغان، چۈنكى بۇ كېمىلەر دېڭىز ھەربىي كۈچلىرىنىڭ ئاگاھلاندۇرۇشلۇرىنى «زىئەر قىلماي» ھورموز بوقۇزىغا كىرگەچكە نىشان قىلىنغان.
ياھيا راھىم سافاۋى شۇنداقلا ئىراننىڭ ئىسرائیلنى يوقىتىش توغرىسىدىكى ئۇزاق مۇددەتلىك تەھدىتلەرنى قايتا تەكرارلىدى.
