ترامپ ھۆكۈمىتى ئىران ئۆتكۈزۈلىشى مۇمكىن بولغان تىنچلىق سۆھبىتىنىڭ رامكىسى ئۈستىدە ئىزدەنمەكتە

ئامېرىكا ئەمەلدارلىرى ۋە ئالاقىدار مەنبەلەرنىڭ سۆزىنى نەقىل كەلتۈرگەن ئاكسىيوسنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، ترامپ ھۆكۈمىتى ئۈچ ھەپتە داۋاملاشقان ئۇرۇشتىن كېيىن، ئىران بىلەن ئېلىپ بېرىلىدىغان تىنچلىق سۆھبىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى توغرىسىدا دەسلەپكى سۆھبەتلەرنى باشلىغان.

بۇ ئىچكى سۆھبەتلەر ترامپ جۈمە (2026-يىلى 20-مارت) كۈنى ئۇرۇشنى «ئاخىرلاشتۇرۇش» نى ئويلىشىۋاتقانلىقىنى ئېيتقان مەزگىلگە توغرا كەلدى. گەرچە ئامېرىكا ئەمەلدارلىرى ئۇرۇشنىڭ يەنە 3-2 ھەپتە داۋاملىشىشى مۇمكىنلىكىنى مۆلچەرلەۋاتقان بولسىمۇ، مەسلىھەتچىلەر يوشۇرۇن دىپلوماتىيە ئۈچۈن ئاساس سېلىشقا تىرىشماقتا.

مەنبەلەرنىڭ ئېيتىشىچە، ترامپنىڭ ئەلچىلىرىدىن ستېۋ ۋىتكوف (Steve Witkoff) ۋە كۈيئوغلۇل جارد كۇشنېر (Jared Kushner) يوشۇرۇن سۆھبەتلەرگە ئائىت دەسلەپكى مۇزاكىرەلەرگە قاتناشقان.

ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇش توغرىسىدىكى ھەر قانداق كېلىشىم ھورمۇز بوغۇزىنى قايتا ئېچىش، ئىراننىڭ يۇقىرى دەرىجىدە قويۇلدۇرۇلغان ئۇران زاپىسى مەسىلىسىنى ھەل قىلىش، شۇنداقلا تېھراننىڭ يادرو پىلانى، باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا ۋە رايوندىكى ۋاكالەتچى گۇرۇپپىلارنى قوللىشى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇزۇن مۇددەتلىك ئورۇنلاشتۇرۇشلار بار بولۇشى مۇمكىن.

يېقىنقى كۈنلەردە ۋاشىنگتون بىلەن تېھران ئوتتۇرىسىدا بىۋاسىتە ئالاقە بولمىغان. ئەمما مىسىر، قاتار ۋە ئەنگلىيە ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدا ئۇچۇر يەتكۈزگەن.

ئىككى تەرەپنىڭ شەرتلىرى روشەنلىشىشكە باشلىدى

مىسىر بىلەن قاتار، ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەگە ئىراننىڭ سۆھبەتلىشىشكە قىزىقىدىغانلىقىنى، ئەمما قاتتىق شەرتلەرنى ئوتتۇرىغا قويغانلىقىنى ئۇقتۇرغان.

ئىراننىڭ شەرتلىرى ئۇرۇش توختىتىش، ئۇرۇشنىڭ قايتا باشلانماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش ۋە تۆلەم تەلەپ قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ترامپ تۆلەم تەلەپ قىلىشنى «قوبۇل قىلغىلى بولمايدىغان تەلەپ» دەپ رەت قىلدى، ئەمما بىر ئامېرىكا ئەمەلدارى بۇ مەسىلىنى ئىراننىڭ توڭلىتىلغان مۈلكىنى قايتۇرۇپ بېرىش دەپ قايتا تەبىرىنى ئۆزگەرتىشنى ئوتتۇرىغا قويدى.

نام-شەرىپىنى ئاشكارىلىمىغان بىر ئەمەلدار: «ئۇلار بۇنى تۆلەم دەيدۇ. بەلكىم بىز بۇنى توڭلىتىلغان پۇلنى قايتۇرۇپ بېرىش دەپ ئاتىشىمىز مۇمكىن. ئۇلارنىڭ سىستېمىسىدا بۇنى ئوخشىمىغان شەكىللەردە ئىپادىلىشى مۇمكىن» دېدى.

ئامېرىكا بولسا، ئىراننىڭ بىر قاتار ۋەدىلەرنى بېرىشىنى تەلەپ قىلماقتا. بۇلار باشقۇرۇلىدىغان بومبا پىلانىنى بەش يىل توختىتىش، ئۇران قويۇلدۇرۇشنى توختىتىش ھەمدە بومباردىمان قىلىنغان ناتانز (Natanz)، ئىسپاھان (Isfahan) ۋە فوردو  (Fordow) دىكى يادرو ئەسلىھەلىرىنىڭ رېياكتورلىرىنى چېقىپ تاشلاشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئامېرىكا يەنە يادرو خىزمەتلىرىنى خەلقئارالىق قاتتىق نازارەت قىلىش، باشقۇرۇلىدىغان بومبا مۇساپىسىنى چەكلەيدىغان رايونلۇق قورال-ياراغ كونترول قىلىش كېلىشىمى تۈزۈش ۋە ئىراننىڭ قوراللىق گۇرۇپپىلارنى مەبلەغ بىلەن تەمىنلىشىنى ئاخىرلاشتۇرۇشنى تەلەپ قىلماقتا.

ترامپنىڭ مەسلىھەتچىلىرى ئىراندا سۆھبەت ئۈچۈن كىم بىلەن ئالاقە قىلىشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك بولىدىغانلىقىنى ۋە قايسى دۆلەتنىڭ ۋاسىتىچى بولالايدىغانلىقىنى بېكىتىش مۇزاكىرەلىرىنى باشلىدى.

ئىران تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئابباس ئاراقچى ئىلگىرىكى سۆھبەتلەردە ئاساسلىق ۋاسىتىچى بولۇپ كەلگەن، ئەمما بەزى ئامېرىكا ئەمەلدارلىرى ئۇنىڭ كېلىشىمنى تولۇق كۈچكە ئىگە قىلىش ھوقۇقى يوق دەپ قارايدۇ.

ۋاشىنگتون ۋاسىتىچىلەرنى ئويلىشىۋاتقان بولۇپ، قاتار غەززەگە ئالاقىدار سۆھبەتلەردىكى رولى سەۋەبىدىن بەزى ئەمەلدارلارنىڭ ئەۋزەل تاللىشى دەپ قارالماقتا. بىراق، خەۋەرلەرگە قارىغاندا، قاتار ئەمەلدارلىرى ئاساسلىق ئاشكارا ۋاسىتىچى بولۇشقا قىزىقمايدىكەن.