تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىدىكى بىر مەنبەنىڭ بىلدۈرۈشىچە، تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان بىلەن ئامېرىكالىق مەنسەپدىشى ماركو رۇبىيونىڭ ئۇچرىشىشىدا، تەرەپلەر مۇداپىئە سانائىتى ساھەسىدىكى ھەمكارلىق توسالغۇلىرىنى ئېلىپ تاشلاش جەھەتتىكى سىياسىي ئىرادىلىرىنى ئوچۇق ئىپادىلىگەن.
شۇنداقلا، ئىككى دىپلومات تۈركىيە جۇمھۇر رەئىسى رەجەپ تاييىپ ئەردوغان بىلەن ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپنىڭ 16-مارتتىكى تېلېفون سۆھبىتىدە مۇزاكىرە قىلىنغان مەسىلىلەرنىمۇ كۆزدىن كەچۈرگەن.
بۇنىڭدىن تاشقىرى، دۆلەتلەر ئارىسىدا كەلگۈسىدىكى يۇقىرى دەرىجىلىك زىيارەتلەر توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇرغان.
F-35 مەسىلىسى
سەيشەنبە كۈنى تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان ۋاشىنگتوندىكى ئىككى كۈنلۈك زىيارىتىنى باشلىدى. بۇ زىيارەت ئۇنىڭ دونالد ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدىكى تۇنجى زىيارىتى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
فىداننىڭ تۈركىيەگە قارشى يۈرگۈزۈلگەن جازا تەدبىرلىرىنى بىكار قىلدۇرۇش ۋە دۆلەتنىڭ F-35 ھەربىي ئايروپىلان پىروگراممىسىغا قايتا قوبۇل قىلىنىشىنى تەلەپ قىلىشى كۈتۈلمەكتە.
ترامپ بىرىنچى نۆۋەتلىك پىرېزىدېنتلىقى مەزگىلىدە تۈركىيە 2019-يىلى رۇسىيەنىڭ S-400 ھاۋا مۇداپىئە راكېتا سىستېمىلىرىنى سېتىۋالغانلىقى ئۈچۈن، مەسلىھەتچىلىرىنىڭ CAATSA [«جازا تەدبىرلىرى ئارقىلىق ئامېرىكا دۈشمەنلىرىگە قارشى كۈرەش قانۇنى»] بويىچە تۈركىيەگە جازا تەدبىرى قوللىنىش تەكلىپىگە دەسلەپتە كۆڭۈلشىمىگەن بولسىمۇ، 2020 – يىلىغا كەلگەندە ئۇ بۇ قەدەمنى تاشلىغان.
شۇنداقلا، بۇ سېتىۋېلىش تۈركىيەنىڭ F-35 پىروگراممىسىدىن چىقىرىۋېتىلىشىگە سەۋەب بولغان. تۈركىيە بۇ قارارنى ئادالەتسىز ۋە قانۇنسىز دەپ ھېسابلاپ، قايتا قوشۇلۇشنى ياكى پىروگراممىغا سالغان مەبلىغىنىڭ قايتۇرۇپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلماقتا.
مۇناسىۋەتلەرنى ئىلگىرى سۈرۈش تىرىشچانلىقلىرى
ئامېرىكا بىلەن تۈركىيەنىڭ مۇناسىۋەتلىرى يېقىنقى يىللاردا ئستراتېگىيەلىك ھەمكارلىقتىن يىراقلىشىپ، ئىككى تەرەپلىمە زىددىيەتلەر كۈچەيگەن. ئىلگىرىكى پىرېزىدېنت جو بايدىن ھۆكۈمىتى تۈركىيەنىڭ رۇسىيە بىلەن بولغان يېقىن مۇناسىۋىتى سەۋەبىدىن چەتكە قېقىش سىياسىتىنى يۈرگۈزگەن. بايدىن مەزگىلىدە S-400 مەسىلىسىنى ھەل قىلىش بويىچە سۆھبەتلەر داۋاملاشقان بولسىمۇ، ھېچقانداق ئىلگىرىلەش بولمىغان.
فىداننىڭ زىيارىتى ئەنقەرە تىرامپنىڭ ئىككىنچى قېتىملىق پىرېزىدېنتلىقى مەزگىلىدە ۋاشىنگتون بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەرنى ئىلگىرى سۈرۈشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەۋاتقان پەيتكە توغرا كەلدى. ترامپ 20-يانۋار ۋەزىپىسىنى قايتا باشلىغاندىن بېرى، بايدىننىڭ موسكۋانى چەتلەشتۈرۈش ۋە كىيېۋنى شەرتسىز قوللاپ-قۇۋۋەتلەش سىياسىتىنى ئۆزگەرتىپ، رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىنادىكى ئۇرۇشىنى توختىتىش ئۈچۈن بېسىم ئىشلەتمەكتە.
تۈرك ئەمەلدار، ۋاشىنگتون بىلەن ئەنقەرە ئارىسىدىكى سۆھبەتلەرنىڭ ترامپ موسكۋاغا تۇتقان پوزىتسىيەسىنى ئۆزگەرتكەندىن كېيىن «يېڭى باسقۇچ» قا كۆتۈرۈلگەنلىكىنى بىلدۈردى.
ترامپنىڭ پوزىتسىيەسىدىكى بۇ ئۆزگىرىش ياۋروپا رەھبەرلىرىنى تەشۋىشلەندۈرۈپ، ۋاشىنگتون ياۋروپادىن يىراقلىشىپ كېتىشى مۇمكىن دېگەن ئەندىشىنى پەيدا قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئەنقەرە ياۋروپا بىخەتەرلىكىنى قايتا شەكىللەندۈرۈشتە ھەمكارلاشقۇچى سۈپىتىدە رولىنى كۈچەيتىش پۇرسىتىگە ئېرىشتى.
