خاقان فىدان تۈركىيەنىڭ رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشىدىكى قارا دېڭىز ئاشلىق تەشەببۇسى، 2022-يىلدىكى ئىستانبۇل سۆھبەتلىرى ۋە كۆپ قېتىملىق ئەسىر ئالماشتۇرۇش قاتارلىق ئىزچىل تىنچلىق تىرىشچانلىقلىرىنى تەكىتلىدى.
تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان رۇسىيە بىلەن ئۇكرائىنا ئوتتۇرىسىدا يېڭى بىر نۆۋەتلىك تىنچلىق سۆھبىتىنىڭ كۈتۈلۈۋاتقانلىقىنى، چۈنكى ئىككى تەرەپنىڭ سۆزلىشىشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى بارغانسېرى تونۇپ يېتىۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.
سەيشەنبە كۈنى ت ر ت خەۋەر (TRT Haber) قانىلىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغاندا، فىدان ھازىر تۆتىنچى يىلىغا قەدەم قويغان بۇ ئۇرۇشنىڭ پەقەت ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئۇرۇش بولۇپلا قالماستىن، خەلقئارانىڭ ئارىلىشىشى بىلەن يەرشارى خاراكتېرلىك توقۇنۇشقا ئايلانغانلىقىنى تەكىتلىدى.
ئۇ تۈركىيەنىڭ ئۇرۇشقا ئىزچىل قارشى تۇرىدىغانلىقىنى تەكرارلاپ، بىر مىليوندىن ئارتۇق ئادەمنىڭ ئۆلگەنلىكى ياكى يارىلانغانلىقى ۋە چوڭ شەھەرلەرنىڭ ۋەيران بولغانلىقىدەك غايەت زور ئىنسانىي ۋە ئىقتىسادىي زىيانلارنى ئەسكەرتتى.
فدان ئەنقەرەنىڭ قارا دېڭىز ئاشلىق تەشەببۇسى، 2022-يىلدىكى ئىستانبۇل سۆھبەتلىرى ۋە كۆپ قېتىملىق ئەسىر ئالماشتۇرۇش قاتارلىق تىنچلىق تىرىشچانلىقلىرىنى تەكىتلىدى.
ئۇ ترامپ ھۆكۈمىتى مەزگىلىدە ئۇرۇش توختىتىش ۋەزىيىتىنىڭ كۈچەيگەنلىكىنى، ھەمدە ئۆزىنىڭ موسكۋا ۋە كىيېۋغا قىلغان يۇقىرى دەرىجىلىك زىيارەتلىرىنى ئەسكەرتتى.
فدان 2-ئىيۇندىكى ئۇچرىشىشنىڭ ئىجابىي روھتا ئۆتكۈزۈلگەنلىكىنى، نەتىجىدە 1000 دىن ئارتۇق كىشىگە چېتىشلىق يېڭى بىر ئەسىر ئالماشتۇرۇش كېلىشىمى ھاسىل قىلىنغانلىقىنى سۆزلىرىگە قوشۇمچە قىلدى.
تۈركىيەنىڭ مەڭگۈلۈك تىنچلىق ئۈچۈن كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقلىرى
ئۇ رۇسىيە ۋە ئۇكرائىنانىڭ ھەر ئىككىلىسى تەرىپىدىن ئۇرۇش توختىتىش شەرتلىرى بايان قىلىنغان ھۆججەتلەرنىڭ سۇنۇلغانلىقىنى، تەرەپلەرنىڭ يوشۇرۇن رەھبەرلەر ئۇچرىشىشى توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇرغانلىقىنى ئېيتتى، ھەمدە ئۇلارنىڭ كېيىنكى بىر نۆۋەتلىك سۆھبەت ئۈچۈن قايتا يىغىلىشنىڭ زۆرۈرلۈكىگە قوشۇلغانلىقىنىمۇ بىلدۈردى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «ھازىرقى شارائىت ۋە ئۇرۇش شەكىللەندۈرگەن پسىخىكىلىق مۇھىتنى كۆزدە تۇتقاندا، بۇ مۇمكىن بولغان ئەڭ ياخشى ئۇچرىشىش بولدى. مۇھىمى سۆھبەت ئۈستىلىدىن ئايرىلماسلىق ھەمدە ئۇرۇش توختىتىش ۋە تىنچلىققا بولغان ۋەدىنى ساقلاپ قېلىش. بۇ بىزنىڭ تەرەپلەرگە بەرگەن مەسلىھەتىمىز. سۆھبەت ئۈستىلىنىڭ تۈركىيەدە ياكى باشقا جايدا بولۇشى مۇھىم ئەمەس. مۇھىمى بۇ تەرەپلەرنىڭ داۋاملىق بىر يەرگە جەم بولۇشى ۋە سۆھبەتنى داۋاملاشتۇرۇشىدۇر»
فدان تۈركىيە جۇمھۇر رەئىسى رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننىڭ يوشۇرۇن رەھبەرلەر ئۇچرىشىشىنى ئۆتكۈزۈشكە رازى ئىكەنلىكىنى، ئەردوغاننىڭ ھەر ئۈچ تەرەپ ئىشىنىدىغان بىردىنبىر رەھبەر ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «ئۇچرىشىش ئورنىنى تاپقىلى بولىدۇ، ئەمما يەرشارىۋى مەيدانغا ئىگە، ئۇزۇن يىللىق مۈشكۈل كۈرەشلەردە سىنالغان، سەمىمىيلىكى، ئىشەنچلىكلىكى ۋە كەسپىي ئاپپاراتلىرى بىلەن تونۇلغان سىياسىي رەھبەر بولۇش سۈپىتى بىلەن باشقا ھېچقانداق رەھبەر بۇ سالاھىيەتكە ئىگە ئەمەس»
فدان يەنە كەلگۈسىدىكى سۆھبەتلەردە ئىلگىرىلەش بولسا، رۇسىيە ۋە ئۇكرائىنا رەھبەرلىرى ئوتتۇرىسىدىكى يۈزتۇرانە ئۇچرىشىشنىڭ مۇقەررەر بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ ئامېرىكانىڭ سابىق پىرېزىدېنت جو بايدىن دەۋرىدىكى ئۇكرائىناغا قىلغان ياردىمىنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى، ئەمما بىر نەچچە ئايدىن كېيىن ئاخىرلىشىشىنىڭ كۈتۈلۈۋاتقانلىقىنى، شۇنىڭدىن كېيىن ئامېرىكا پرېزىدېنتى دونالد ترامپنىڭ قارارلىرىنىڭ توقۇنۇش ۋەزىيىتىنى ئۆزگەرتىۋېتىشى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
سۈرىيەدىكى تېررورلۇققا قارشى كۈرەش
فىدان يەنە تۈركىيە، ئىراق، سۈرىيە، ئىيوردانىيە ۋە لىۋان قاتناشقان دائېش تېررورلۇق گۇرۇپپىسىغا قارشى كۈرەش ئۈچۈن يېڭىدىن قۇرۇلغان مېخانىزمنىمۇ تىلغا ئالدى.
ئۇ بىر نەچچە ھەپتە ئىلگىرى ئىيوردانىيە ۋە سۈرىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرىنىڭ ئەنقەرەدە كۈتۈۋېلىنغانلىقىنى، بۇ جەرياندا ھەربىي ۋە ئاخبارات ھەيئەتلىرى ئارقىلىق بىر ئاخبارات ۋە ھەرىكەت ھۈجەيرىسىنى جانلاندۇرۇش توغرىسىدا ئاساسلىق قارار چىقىرىلغانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ يەنە: «ئىيوردانىيە، سۈرىيە ۋە تۈركىيەدىن كەلگەن ئەزالاردىن تەشكىللەنگەن گۇرۇپپىلار ھازىر دائېشقا قارشى كۈرەش ماسلاشتۇرۇش ھۈجەيرىسىنى جانلاندۇردى. بۇ رايون بىخەتەرلىكى ئۈچۈن مۇھىم بىر قەدەم» دەپ قوشۇمچە قىلدى.
فدان سۈرىيە ھۆكۈمىتى بىلەن سۈرىيەدە SDF (سۈرىيە دېموكراتىك كۈچلىرى) نامى ئاستىدا پائالىيەت قىلىۋاتقان پ ك ك/ي پ گ تېررورلۇق تەشكىلاتى ئوتتۇرىسىدىكى 10-مارتتىكى بىرلىشىش كېلىشىمىدىن كېيىن كۆرۈنەرلىك ئىلگىرىلەشنىڭ ئاز بولغانلىقىنى، ئەمما پەردە ئارقىسىدا مۇھىم ئۆزگىرىشلەرنىڭ بولۇۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇ يەنە ئامېرىكانىڭ سۈرىيەگە ئارىلىشىشى، يەرلىكتىكى ئىدارىۋى تەرەققىياتلار ۋە تۈركىيەنىڭ داۋاملىشىۋاتقان تىرىشچانلىقلىرىنىڭ بارغانسېرى ماسلىشىۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ يەنە: «بىز دەمەشق، ئەنقەرە ۋە ۋاشىنگتوننىڭ بۇ تەھدىتكە ئۈنۈملۈك تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن تېخىمۇ يېقىندىن ماسلىشالايدىغان بىر رامكىغا قاراپ كېتىۋاتىمىز» دەپ قوشۇمچە قىلدى.
