ئەردوغان ئانتاليادا ئۆتكۈزۈلگەن بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) 31-نۆۋەتلىك يەرشارى كىلىمات يىغىنى - COP31 رەھبەرلەر يىغىنىدا ئىپادىلەنگەن سىياسىي ئىرادىنىڭ پارىژ كېلىشىمىدىكى نىشانلارغا يېتىش يولىدىكى ئىجابىي بىر سىگنال ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. شۇنداقلا، يەرشارىنىڭ ئىسسىپ كېتىشىنى 1.5 سېلسىيە گىرادۇس ئىچىدە تىزگىنلەش نىشانىغا يېتىش ئىمكانىيىتىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن، بۇ خىل ئىرادىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇشقا چاقىردى.
ئەردوغان پەيشەنبە كۈنى مۇنداق دېدى: «ئانتاليادا نامايان بولغان بۇ سىياسىي ئىرادە پارىژ كېلىشىمى دائىرىسىدە بۇنىڭدىن كېيىن ئىشلىنىدىغان خىزمەتلەرگە ئىلھام بېرىدۇ. بىز بۇ قەتئىي ئىرادىمىزنى ساقلاپ، ۋەدىلىرىمىزنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش تىرىشچانلىقىمىزنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرايلى، شۇنداقلا 1.5 گىرادۇسلۇق نىشانغا يېتىشنى رېئاللىققا ئايلاندۇرايلى.»
ئەردوغان يىغىنغا قاتناشقان بارلىق دۆلەت ۋە ھۆكۈمەت باشلىقلىرىغا ئۆزىنىڭ «چوڭقۇر مىننەتدارلىقى»نى بىلدۈردى. ئۇ خەلقئارا جەمئىيەت ئېغىر سىناقلارغا دۇچ كېلىۋاتقان مۇشۇنداق بىر پەيتتە، رەھبەرلەرنىڭ بىر يەرگە جەم بولۇپ، ئۆز مەيدانىنى بىۋاسىتە ئوتتۇرىغا قويۇشىنىڭ ئالاھىدە ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.
شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئۇ يىغىنغا ئاكتىپ تۆھپە قوشقان بارلىق قاتناشقۇچىلارغا، خەلقئارا تەشكىلاتلارغا، كۆپ تەرەپلىك تەرەققىيات بانكىلىرىغا شۇنداقلا باشقا ئالاقىدار تەرەپلەرگە رەھمەت ئېيتتى ھەمدە ئۇلار كۆرسەتكەن بۇ ئىجابىي پوزىتسىيەنىڭ COP31 خىزمەتلىرىگە زور مەدەت ۋە ئىلھام بەرگەنلىكىنى بىلدۈردى.
ئەردوغان 2015-يىلى ھاسىل قىلىنغان پارىژ كېلىشىمىنىڭ ئىككىنچى ئون يىللىق باسقۇچقا قەدەم قويغانلىقىنى ئەسكەرتىش بىلەن بىرگە، يىغىندىكى مۇزاكىرىلەرنىڭ كىلىمات كىرىزىسىغا تاقابىل تۇرۇشنىڭ ھەم ئىلمىي ھەم ئەخلاقىي جەھەتتىن بىر زۆرۈرىيەت ئىكەنلىكىنى يەنە بىر قېتىم ئىسپاتلاپ بەرگەنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ سۆزىدە: «بىز كىلىمات كىرىزىسىنىڭ زەربىسىنى ئاللىقاچان تېتىۋاتقان بارلىق ئىنسانلار ئالدىدا، كېيىنكى ئەۋلادلار ئالدىدا، شۇنداقلا جەمئىيىتىمىز ۋە ئىقتىسادىمىز تايىنىپ تۇرۇۋاتقان يەرشارىمىز ئالدىدا جاۋابكارمىز» دېدى.
ئېلېكتىرلەشتۈرۈش ۋە يېشىل سانائەتلىشىش
ئەردوغان بۇ نۆۋەتلىك يىغىن دائىرىسىدە ئۆتكۈزۈلگەن يۇقىرى دەرىجىلىكلەر پائالىيەتلىرىدە ئېلېكتىرلەشتۈرۈش، بېرىلگەن ۋەدىلەرنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش، يېشىل سانائەتلىشىش، كىلىمات ئۆزگىرىشىگە تاقابىل تۇرۇش، نۆل تاشلاندۇق ۋە كىلىمات تەدبىرلىرىنى مەبلەغ بىلەن تەمىنلەش قاتارلىق مەسىلىلەرنىڭ ئەتراپلىق مۇزاكىرە قىلىنغانلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇ پائالىيەتلەردە ئافرىقا، تىنچ ئوكيان رايونى ۋە باشقا رايونلار ئەڭ كۆڭۈل بۆلۈۋاتقان مەسىلىلەرگىمۇ يېقىندىن كۆڭۈل بۆلۈندى. شۇنداقلا، كىلىمات تەدبىرلىرىنى ھەر بىر دۆلەتنىڭ تەرەققىيات ئېھتىياجى ۋە رېئال شارائىتىغا ماس ھالدا ئىلگىرى سۈرۈشنىڭ مۇھىملىقى تەكىتلەندى. يېقىنقى مەزگىللەردە يۈز بەرگەن ئېغىر تەبىئىي ئاپەتلەر، ئۆلۈم-يېتىم ھادىسىلىرى ۋە كىشىلەرنىڭ تىرىكچىلىك مەنبەلىرىدىن ئايرىلىپ قېلىشىدەك ئاچچىق رېئاللىقلار، بۇ خىزمەتلەرنىڭ پۈتكۈل ئىنسانىيەت ئۈچۈن قانچىلىك تەخىرسىز ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ تۇرماقتا.»
ئەردوغان ئاپەتنىڭ زەربىسىگە ئۇچرىغان خەلقلەر ۋە ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشىگە ياردەم قولىنى سۇنۇۋاتقانلار بىلەن ھەردائىم بىر سەپتە ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ يەنە، بولۇپمۇ كىلىمات خەۋپىگە ئەڭ كۆپ دۇچار بولىدىغان ئاجىز توپنى قوغداش ئۈچۈن، ئالدىن ئاگاھلاندۇرۇش سىستېمىلىرىنى تېخىمۇ مۇكەممەللەشتۈرۈش، ئاپەتكە تاقابىل تۇرۇش ۋە كىلىمات ئۆزگىرىشىگە ماسلىشىش تەدبىرلىرىنى ھەسسىلەپ كۈچەيتىش كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.
ئۇ: «ئېلېكتىرلەشتۈرۈش، يېشىل سانائەتلىشىش ۋە ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىيات ئېلىپ كەلگەن پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىش جەريانىدا، بۇ مەسىلىلەر باشتىن-ئاخىر دىققىتىمىزنىڭ مەركىزىدە تۇرۇشى لازىم» دېدى.
«ئەمەلىي ھەرىكەتنى ئاساس قىلغان COP يىغىنى»
ئەردوغان بۇ قېتىمقى يىغىندا كىلىمات مەبلىغىگە ئەڭ ئېھتىياجلىق بولغان تەرەپلەرنىڭ ئوڭۇشلۇق مەبلەغكە ئېرىشىشى ئۈچۈن شارائىت يارىتىپ بېرىشنىڭ مۇھىملىقىنىڭ تەكىتلەنگەنلىكىنى، شۇنداقلا «كىلىمات ۋەدىلىرىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش كۆۋرۈكى» تەشەببۇسىنىڭ كەڭ قوللاشقا ئېرىشكەنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ مېخانىزم دۆلەتلەر، پۇل مۇئامىلە ئورگانلىرى ۋە باشقا ئالاقىدار تەرەپلەر ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنى قويۇقلاشتۇرۇپ، ئىلگىرى بېرىلگەن ۋەدىلەرنى ئەمەلىي نەتىجىگە ئايلاندۇرۇشنى مەقسەت قىلىدىكەن. ئۇنىڭدىن باشقا، ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ئۆز ئالدىغا ئېلىپ بېرىۋاتقان كىلىمات ئۆزگىرىشىگە ماسلىشىش، ئۇنىڭ زەربىلىرىگە تاقابىل تۇرۇش ۋە سىجىل تەرەققىياتنى ئىلگىرى سۈرۈش خىزمەتلىرىنى قوللاپ-قۇۋۋەتلەشنىمۇ كۆزلەيدىكەن.
ئەردوغان بۇ ھەقتە: «بىز COP31 نى ئەمەلىي ھەرىكەتنى ئاساس قىلغان يىغىن سۈپىتىدە پىلانلىدۇق. شۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بىزنىڭ ‹35×35 يەرشارىنى ئېلېكتىرلەشتۈرۈش ۋەدىسى›مىزنىڭ كەڭ قوللاشقا ئېرىشكەنلىكىدىن تولىمۇ خۇرسەنمىز» دېدى.
ئۇ سۆزىدە يىغىنغا قاتناشقان كۆپلىگەن رەھبەرلەرنىڭ ئېلېكتىرلەشتۈرۈش ئېلىپ كېلىدىغان پۇرسەتلەرگە ئالاھىدە دىققەت قىلغانلىقىنى ۋە نۇرغۇن دۆلەتلەرنىڭ بۇ تەشەببۇسقا ئاللىقاچان قوشۇلغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇنىڭ تەكىتلىشىچە، ھەر بىر دۆلەت ئېلېكتىرلەشتۈرۈش مۇساپىسىنى ئۆز ئېھتىياجى ۋە ئالدىنقى شەرت قىلغان نىشانلىرىغا ماس ئۇسۇلدا كېڭەيتكەندىلا، ئاندىن ئۇ ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكى ۋە تەرەققىياتقا ھەقىقىي تۆھپە قوشالايدىكەن.
ئەردوغان سۆزىنى خۇلاسىلەپ يەنە مۇنداق دېدى: «بىز COP31 نىڭ ھەرىكەت كۈنتەرتىپىگە يېتەكچىلىك قىلىش ئارقىلىق، ۋەدىلەرنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە سىياسىي جەھەتتىن تېخىمۇ يۈكسەك ئەھمىيەت بېرىشنى، شۇنداقلا ھۆكۈمەتلەر بىلەن ئالاقىدار تەرەپلەرنى ئەمەلىي ھەل قىلىش چارىلىرى ئۈستىدە ئورتاق ئىزدىنىشكە جەم قىلىشنى مەقسەت قىلدۇق. پارىژ كېلىشىمىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش مۇساپىسىدە ئالغا ئىلگىرىلەۋاتقىنىمىزدا، ھەرقايسى دۆلەتلەردە مۇھىم نىشانلارنى بەلگىلىگۈچىلەر بىلەن ئۇلارنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا ياردەم بەرگۈچىلەر ئوتتۇرىسىدا تېخىمۇ زىچ ھەمكارلىق ئورنىتىلىشىنى، شۇنداقلا بۇنىڭ رەئىسلىك مەزگىلىمىزدىن قالىدىغان ئۇزاق مۇددەتلىك، ئەھمىيەتلىك تۆھپىلەرنىڭ بىرى بولۇپ قېلىشىنى چىن دىلىمىزدىن ئۈمىد قىلىمىز.»
