تېھراننىڭ سۈنئىي ھەمراھ تەسۋىرلىرى شۇنى ئاشكارىلىدىكى، مارت ئېيىنىڭ بىرىنچى ھەپتىسىدە ئىسرائىلىيەنىڭ ئىران نېفىت ئامبارلىرىغا قىلغان ھۇجۇمى نەتىجىسىدە كېلىپ چىققان زەھەرلىك ئوت ئاپىتى كۈنلەپ داۋاملاشقان بولۇپ، پايتەختتىكى مىليونلىغان ئاھالە ئۈچۈن ئېغىر ساغلاملىق خەۋپى شەكىللەندۈرگەن.
دۈشەنبە كۈنى «The Guardian» تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان، پۇقرالار ۋە تىببىي مۇتەخەسسىسلەر بىلەن بىۋاسىتە سۆھبەتلىشىش ئاساسىدا تەييارلانغان بىر دوكلاتقا قارىغاندا، ئىسرائىلىيە ئارمىيەسى 7-مارت كۈنى كۆپلىگەن ئەسلىھەلەرنى بومباردىمان قىلغان ۋە ئالاھىدە تۆت مۇھىم نۇقتىنى نىشانلىغان. شىمالىي شەرقتىكى ئاغداسىيە نېفىت ئامبىرى، جەنۇبتىكى تېھران نېفىت پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتى، شىمالىي غەربتىكى شاھران نېفىت ئامبىرى ۋە مۇناسىۋەتلىك ئىشلەپچىقىرىش ھەم توشۇش مەركەزلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كەرەجتىكى چوڭ بىر يېقىلغۇ مۇئەسسىسەسى.
بۇ ھۇجۇملاردىن چىققان قويۇق تۇتۇن بۇلۇتلىرى شەھەرنى قاپلىغان بولۇپ، قۇرۇم، نېفىت زەررىچىلىرى ۋە گۈڭگۈرت تۆت ئوكسىد قاتارلىق بۇلغىغۇچى ماددىلارنى ھاۋاغا تارقاتقان.
ئاندىن شەھەر ئۈستىدىن ئۆتكەن بىر بوران-چاپقۇن، تېھرانغا زەھەرلىك ۋە نېفىت ئارىلاشقان «قارا يامغۇر» ياغدۇرغان. بۇ ئەھۋال شەھەرنىڭ ئاللىقاچان تۆۋەن سۈپەتلىك «مازۇت» يېقىلغۇسى ئىشلىتىش سەۋەبىدىن ناچارلاشقان سوزۇلما ھاۋا بۇلغىنىشىنى تېخىمۇ ئېغىرلاشتۇرۇۋەتكەن.
ئوت ئاپىتىدىن چىققان زەررىچىلەر شەھەرنىڭ ھەممە يېرىگە تارقىلىپ، ئاپتوموبىللار، يوللار ۋە ئۆگزىلەرنى قاپلىغان. تېھرانلىقلار باش ئاغرىقى، كۆز ۋە تېرە قىچىشىش ھەمدە نەپەس سىقىلىش قاتارلىق ئەھۋاللارنى باشتىن كەچۈرگەنلىكىنى بايان قىلغان.
خەۋەردە تىلغا ئېلىنغان مۇتەخەسسىسلەر، بۇ تۇتۇن بىلەن نەپەسلىنىشنىڭ ئۇزۇن مەزگىلدە يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى، ئەقلىي ئىقتىدار توسالغۇسى، DNA زىيىنى ۋە راك خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بەرگەن.
ھۇجۇمدىن ئىككى كۈن كېيىن تارتىلغان سۈنئىي ھەمراھ تەسۋىرلىرى، شاھران ئامبىرى ۋە تېھران نېفىت پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتىنىڭ يەنىلا كۆيۈۋاتقانلىقىنى كۆرسەتكەن. ياۋروپا ئالەم قاتنىشى ئىدارىسىنىڭ 10 كۈن كېيىن تارتقان تەسۋىرلىرىدە بۇ ئوتلارنىڭ ئۆچكەنلىكى كۆرۈنسىمۇ، ئەمما ئاغداسىيە ئامبىرىدا تۇتۇن ۋە يالقۇنلار داۋاملاشماقتا.
ئىرانلىق دوختۇرلار كىسلاتالىق يامغۇرنىڭ خەتەرلىرى ھەققىدە جىددىي ئاگاھلاندۇرۇش ئېلان قىلىپ، كىشىلەرنىڭ ئۆي ئىچىدە تۇرۇشىنى، بۇلغانغان كىيىملىرىنى تاشلىۋېتىشىنى ۋە N95 ماسكىسى تاقىشىنى تەۋسىيە قىلدى.
ئىسرائىلىيە تېھراندىكى يېقىلغۇ باكلىرىنىڭ بومباردىمان قىلىنىشىغا مەسئۇل ئىكەنلىكىنى قوبۇل قىلغان بولسا، ئامېرىكا ئېنېرگىيە مىنىستىرى كىرىس رايت (Chris Wright) بۇلارنىڭ «ئىسرائىلىيەنىڭ يەرلىك ئامبارلارغا قىلغان ھۇجۇمى» ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ، ئامېرىكانىڭ بىۋاسىتە ئارىلىشىشتىن ئۆزىنى قاچۇرغانلىقىنى ئىپادىلىدى.
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئەتراپلىق مۇھىت پىلانى (UNEP)، بۇ ۋەقەلەرنىڭ ئېغىر ئاقىۋەتلىرىگە دىققەت تارتىپ، نېفىتنىڭ كونترولسىز ھالدا كۆيۈشىنىڭ ھاۋا سۈپىتىدىن ھالقىغان زەھەرلىك بىر مىراس قالدۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
مەزكۇر ئورگان، بۇ خىل چوڭ تىپتىكى ئوت ئاپەتلىرىدىن كېلىپ چىققان بۇلغىغۇچى ماددىلارنىڭ تۇپراق ۋە سۇ مەنبەلىرىگە سىڭىپ كىرىپ يەر ئاستى سۈيىنى بۇلغايدىغانلىقىنى، مەھسۇلاتلار ئارقىلىق ئاشلىق زەنجىرىگە كىرىپ، كەڭ كۆلەملىك مۇھىت بۇلغىنىشى ۋە ئەۋلادلار بويى داۋاملىشىدىغان ساغلاملىق خەۋپىگە يول ئاچىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.
