گېرمانىيەنىڭ «فرانكفۇرتېر ئالگېماينې گېزىتى» (FAZ) نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ كېيىنكى بىر قانچە ھەپتە ئىچىدە ھىندىستان باش مىنىستىرى نارېندرا مودى بىلەن تۆت قېتىم تېلېفوندا سۆھبەتلەشمەكچى بولغان، ئەمما مودى سۆھبەتنى رەت قىلغان.

گېزىت بۇ ھەرىكەتنى مودىنىڭ «غەزىپى» نىڭ كۈچلۈكلۈكى شۇنداقلا ئامېرىكانىڭ ھىندىستاننى رۇسىيە نېفىتىنى ئىمپورت قىلىشنى توختىتىشقا بېسىم قىلىشىغا قارىتا «ئېھتىياتچانلىقى» دەپ ئىزاھلىدى.

ئىگىلىنىشچە، سۆھبەتنىڭ ئارقا كۆرۈنىشىدە، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ رۇسىيە نېفىتىنى ئىمپورت قىلغانلىقى ئۈچۈن جازا تەدبىرى سۈپىتىدە ھىندىستان تاۋارلىرىغا قارىتا يولغا قويغان، بىرازىلىيەدىن باشقا بارلىق دۆلەتلەرگە قارىتا ئىجرا قىلغان ۋە ئەڭ يۇقىرى سەۋىيە بولغان %50 قوشۇمچە تاموژنا بېجى شۇنداقلا سودا جىددىيلىكىنىڭ زور دەرىجىدە ئېشىشى قاتارلىقلار بار.

ئوخشاش ۋاقىتتا، يېڭى دېھلى باھادا ئېتىبار بېرىلگەن رۇسىيە نېفىتى سېتىۋېلىشنى ئاشۇرۇپ، ۋاشىنگتوننىڭ تېخىمۇ كۆپ نارازىلىقىنى قوزغىدى.

پىلانلانغان دىپلوماتىك ھەرىكەت

گېزىت مودىنىڭ بۇ قايتا-قايتا سۆھبەتلەردىن ساقلىنىش قارارىنىڭ ھېسىياتچانلىقتىن يىراق ئىكەنلىكىنى، ترامپنىڭ ئۇسۇلى بويىچە سۆھبەت ئۆتكۈزمەسلىك ئۈچۈن قىلغان ئىستراتېگىيە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ترامپنىڭ ۋىيېتنام بىلەن ئاتالمىش سودا كېلىشىمى بارلىقىنى ئېلان قىلىشى، ئەمما ھېچقانداق كېلىشىم بولماسلىقى، ھىندىستانغا نىسبەتەن ئاگاھلاندۇرۇش رولىنى ئوينىدى.

ترامپ ھېچقانداق كېلىشىم ھاسىل قىلىنماي تۇرۇپ، تاراتقۇدا سودا كېلىشىمىنىڭ ئەمەلگە ئاشقانلىقىنى ئېلان قىلدى. گېزىتتە بۇنىڭغا «مودى ئوخشاش تۇزاققا چۈشۈپ قېلىشنى خالىمايدۇ» دەپ باھا بېرىلدى.

نىيۇ يوركتىكى يېڭى مەكتەپ (New School) كە قاراشلىق ھىندىستان-خىتاي تەتقىقات ئورنىنىڭ ھەمكارلاشقان دىرېكتورى، سىياسەت ئانالىزچىسى مارك فىرازىئېر (Mark Frazier) نىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئامېرىكانىڭ ھىندىستاندىن خىتاينى تىزگىنلەشكە ياردەم بېرىشنى ئۈمىد قىلىدىغان ھىندىستان-تېنچ ئوكيان ئىستراتېگىيەسى تەۋرىنىشكە باشلىغان.

فرازىئېرنىڭ خاتىرىلىرىگە قارىغاندا، «ھىندىستان ھەرگىزمۇ خىتايغا قارشى ئامېرىكا بىلەن بىر سەپتە تۇرۇشنى ئويلىمىغان.»

باشقا كۈشكۈرتۈشلەر مۇناسىۋەتلەرنى تېخىمۇ يىرىكلەشتۈردى. مەسىلەن، ترامپ ئائىلىسىنىڭ يېڭى دېھلى ئەتراپىدىكى ھەشەمەتلىك مۇنار تۈرى تەنقىدكە ئۇچرىدى. ترامپنىڭ ھىندىستان-پاكىستان ئۇرۇش توختىتىش مەسىلىسىگە قوشقان تۆھپىلىرى توغرىسىدىكى باياناتلىرىمۇ ھىندىستان تەرىپىدىن رەت قىلىندى.

پاكىستان ئارمىيە باش ئىشتاب باشلىقىنى ئوۋال ئىشخانىسىدا كۈتۈۋېلىش، يېڭى دېھلىدا قەستەن قۇتراتقۇلۇق دەپ قارالدى.

ئەڭ ئاخىرقى ئالاقە

ئىككى رەھبەر ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ ئاخىرقى دەلىللەنگەن ئالاقە 6-ئاينىڭ 17-كۈنى مودىنىڭ ئامېرىكا پىرېزىدېنتىنىڭ تەلىپىگە بىنائەن ترامپ بىلەن تېلېفون سۆھبىتى ئۆتكۈزگەندە ئەمەلگە ئاشتى.

بۇ پېھەلگام تېررورلۇق ھۇجۇمى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى ھىندىستاننىڭ سىندوور ھەرىكىتىدىن بۇيانقى تۇنجى تېلېفون سۆھبىتى ئىدى.

سۆھبەت جەريانىدا، مودى ھىندىستان-پاكىستان ئۇرۇش توختىتىشتا ئامېرىكانىڭ ۋاسىتىچىلىقىنىڭ يوقلۇقىنى، سۆھبەتنىڭ پاكىستاننىڭ تەشەببۇسى بىلەن ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا بىۋاسىتە ئېلىپ بېرىلغانلىقىنى تەكىتلىدى.

ھىندىستان تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى ھىندىستاننىڭ بۇ خىلدىكى ئىشلاردا ئۈچىنچى تەرەپنىڭ ۋاسىتىچىلىقىنى ھەرگىزمۇ قوبۇل قىلمايدىغانلىقىنى دەلىللىدى.

ھىندىستاننىڭ ئىستراتېگىيەلىك يۆنىلىشى

گېزىت يەنە، بۇ تەرەققىياتلارنىڭ ھىندىستاننىڭ تاشقى سىياسىتىدىكى تېخىمۇ كەڭ قايتا تەڭشەشنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

 يېڭى دېھلىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك شېرىكلەرنى خىلمۇ خىللاشتۇرۇپ، ئامېرىكاغىلا بەل باغلاشتىن خىتاي ۋە رۇسىيەگە ئوخشاش دۆلەتلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەرنى جىمجىت ھالدا كۈچەيتىۋاتقانلىقى كۆزىتىلمەكتە.

بۇ ئۆزگىرىشلەرنىڭ ھىندىستاننىڭ تيەنجېنىدە ئۆتكۈزۈلىدىغان شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى باشلىقلار يىغىنىغا قاتنىشىدىغان ۋاقىتقا توغرا كېلىشى دىققەت قوزغايدۇ.