تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان ئەنقەرەدە 7- ۋە 8-ئىيۇل كۈنلىرى ئۆتكۈزۈلىدىغان ناتو باشلىقلار يىغىنى ھەققىدە توختىلىپ مۇنداق دېدى: «مۇزاكىرە قىلىنىدىغان ئىنتايىن مۇھىم تېمىلار بار بولۇپ، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى قاتناشمىغان بىر يىغىندا بۇ مەسىلىلەر ئۈستىدە بىرەر قارارغا كېلىش مۇمكىن ئەمەس. نۇرغۇن ياۋروپا دۆلەتلىرى يىغىننىڭ ھۆرمەتلىك جۇمھۇر رەئىسىمىزنىڭ ساھىبخانلىقىدا تۈركىيەدە ئۆتكۈزۈلۈشىنى، پىرېزىدېنت ترامپنىڭ باشلىقلار يىغىنىغا قاتنىشىشىغا شارائىت ياراتقان ئەڭ مۇھىم ئامىل دەپ كۆرسەتمەكتە. جۇمھۇر رەئىسىمىز بولمىسا، تۈركىيە بولمىسا، ترامپ كەلمەيتتى.»
تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان رۇسىيەدىكى زىيارىتى جەريانىدا، تۈركىيە تاراتقۇلىرىغا كۈنتەرتىپتىكى مەسىلىلەر توغرىسىدا باياناتلارنى بەردى.
فىدان رۇسىيەدىكى ئۇچرىشىشلىرىنىڭ — ئىككى تەرەپلىك مۇناسىۋەتلەر ۋە رايون خاراكتېرلىك تېمىلاردا ھەمكارلىشىش جەھەتتە ھېچقانداق قىيىنچىلىق ۋە چوڭ ئىختىلاپ پەيدا قىلىدىغان مەسىلىلەرنىڭ يوقلۇقىنى كۆرسىتىپ بەرگەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ، ھەر ئىككى دۆلەتنىڭ مۇمكىن بولغان ھەرقانداق ساھەدە ھەمكارلىق ئورنىتىشنى خالايدىغانلىقىنى ئېيتتى.
رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشى ۋە سۆھبەتتىكى پوزىتسىيە
مىنىستىر فىدان: «رۇسىيەدە ئېلىپ بارغان ئۇچرىشىشلىرىمدا، رۇسىيە ئەمەلدارلىرىنىڭ ئۇكرائىنا مەسىلىسىدىكى كۆزقاراشلىرىنىڭ ئۆزگەرمىگەنلىكىنى بايقىدىم. ئۇلار ‹دونېتسىكى مەسىلىسى ھەل بولمىسا، تىنچلىق ئورنىتىش پۇرسىتى يوق› دېيىشمەكتە» دېدى.
جەنۇبىي كاۋكاز ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا
فىدان زىيارەت جەريانىدا جەنۇبىي كاۋكازدا «3+3 مېخانىزمى»نى يولغا قويۇش توغرىسىدا ئورتاق پىكىرگە كېلىنگەنلىكىنى ۋە بۇنىڭ تۈركىيە، رۇسىيە، ئەزەربەيجان، ئىران، ئەرمېنىيە ھەمدە گىرۇزىيە ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش جەھەتتىن ئىنتايىن مۇھىم بىر مېخانىزم ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى؛ ئۇ سۆزىنى مۇنداق داۋاملاشتۇردى:
«بىز رايون دۆلەتلىرى سۈپىتىدە شۇنى كۆرەلەيدىغان بولۇشىمىز كېرەككى، رىقابەت پەيدا قىلىش ۋە بېسىم ئىشلىتىش تىرىشچانلىقلىرىنىڭ ئورنىغا، ھەمكارلىقنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇشىمىز لازىم. بۇ خىل قاراشنىڭ يېقىنقى ئوتتۇرا شەرق ۋەقەلىرى دائىرىسىدە مەلۇم دەرىجىدە شەكىللىنىشكە باشلىغانلىقىنى كۆرمەكتىمىز. مۇشۇنداق كۆزقاراش ئارقىلىق، جەنۇبىي كاۋكاز ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادا ئىقتىسادىمىزنى كۈچلەندۈرۈپ، مۇقىملىقنى ئاشۇرالايمىز. بېسىم ئىشلىتىپ ھۆكۈمرانلىق قىلىشقا ئۇرۇنۇشلارغا خاتىمە بېرىلىشى كېرەك. تىنچلىق، خاتىرجەملىك ۋە مۇقىملىق ھەممىمىزنىڭ مەنپەئىتىگە ئۇيغۇندۇر. بىز چوقۇم كۆزقارىشىمىزنى ئۆزگەرتىشىمىز لازىم.»
ئەرمېنىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەرنى نورماللاشتۇرۇش مۇساپىسى
ئەرمېنىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەرنى نورماللاشتۇرۇش مۇساپىسى ئۈستىدىمۇ توختالغان فىدان، ئەرمېنىيە باش مىنىستىرى نىكول پاشىنيان ھۆكۈمىتىنىڭ ئىنتايىن مۇھىم قەدەملەرنى تاشلىغانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۆتتى ھەمدە جۇمھۇر رەئىس رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننىڭ ئىرادىسى بىلەن، بىۋاسىتە سودا ۋە ئاۋىياتسىيە لىنىيەلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرغۇن مۇھىم قەدەملەرنىڭ تاشلانغانلىقىنى قەيت قىلدى.
فىدان يېڭى دەۋردە قىلىنىشقا تېگىشلىك ئىشلارنىڭ ئايدىڭ ئىكەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ: «مۇۋاپىق شارائىتلار يارىتىلغاندا، بىز مۇناسىۋەتلەرنى نورماللاشتۇرۇشقا تەييارمىز» دېدى.
ئامېرىكا-ئىران كېلىشىمى
فىدان ئامېرىكا-ئىران كېلىشىمى توغرىسىدىمۇ توختىلىپ، نۆۋەتتە تېخنىكىلىق ھەيئەتلەرنىڭ ئۆزئارا ماسلىشىپ ئىشلىشىگە تېگىشلىك مەسىلىلەرنىڭ بارلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇ يادرو مەسىلىسىدە ئىككى مۇھىم نۇقتا بارلىقىنى، پىرىنسىپ جەھەتتىن بىرلىككە كېلىنگەن بولسىمۇ، تەپسىلاتلارنى مۇزاكىرە قىلىشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى ئەسكەرتىپ مۇنداق دېدى:
«بىرىنچىسى، قويۇقلاشتۇرۇلغان ئۇراننىڭ تەقدىرى قانداق بولىدۇ؟ ئىككىنچىسى، بۇنىڭدىن كېيىنكى قويۇقلاشتۇرۇشنى كېچىكتۈرۈش كېلىشىمى قانداق ئىجرا قىلىنىدۇ؟ مەسىلەن، 400 كىلوگرام قويۇقلاشتۇرۇلغان ئۇراننى ئىراندا سۇيۇلدۇرۇش ھەققىدە پىرىنسىپ جەھەتتىن ئورتاق بىر تونۇش بار. ئەمما بۇ سۇيۇلدۇرۇش خىزمىتىنى كىم قىلىدۇ، كىم نازارەت قىلىدۇ ۋە قانداق ‹دەلىللىنىدۇ›؟ بۇلار بىر-بىرلەپ مۇزاكىرە قىلىنىشى لازىم. بۇلار مۇزاكىرە قىلىنىدۇ.»
ئىسرائىلىيەنىڭ رايوندىكى تاجاۋۇزكار ۋە كېڭەيمىچى سىياسەتلىرى
ئىسرائىلىيەنىڭ تاجاۋۇزكار پوزىتسىيەسىنىڭ پۈتۈن دۇنيانىڭ مەسىلىسىگە ئايلانغانلىقىغا ئىشارەت قىلغان فىدان، بۇنىڭ يالغۇز تۈركىيەنىڭلا مەسىلىسى ئەمەسلىكىنى تەكىتلىدى.
فىدان يەنە مۇنداق دېدى: «ئىسرائىلىيە رايوندا ۋەيرانچىلىق يۈز بېرىشىنى كۆزلىمەكتە. بەزى دۆلەتلەرنى ئىشغال قىلىشنى، تېررورلۇق قىلمىشلىرىنى يۈرگۈزۈشنى پىلانلىماقتا. بۇنىڭ يەرشارى خاراكتېرلىك خەۋپسىزلىككە، شۇنداقلا ئىقتىساد ساھەسىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى بار. ئىسرائىلىيەنىڭ بارغانسېرى كۆپ دىپلوماتىك ئىنكاسلارغا دۇچ كېلىۋاتقانلىقىنى كۆرمەكتىمىز. بۇ دىپلوماتىك ئىنكاسلارنىڭ ئۈنۈم بېرىشىنى، شۇنداقلا رايونىمىزدىكى بارلىق دۆلەتلەرنىڭ تىنچلىق، مۇقىملىق ۋە پاراۋانلىق ئىچىدە ياشىشىنى ئۈمىد قىلىمىز.»
