تۈركىيە جۇمھۇر رەئىسىنىڭ خانىمى ئەمىنە ئەردوغاننىڭ تۈرتكىسىدە باشلانغان «نۆل ئەخلەت» ھەرىكىتى، مۇھىتقا بولغان مەسئۇلىيەت، ئىقتىسادىي ئۈنۈم ۋە يەرشارى خاراكتېرلىك ھەمكارلىقنىڭ ئۈلگىسى سۈپىتىدە گەۋدىلىنىپ، يەرلىك ھەرىكەتلەرنىڭ دۇنيا مىقياسىدىكى ئۆزگىرىشنى قانداق قوزغىتالايدىغانلىقىنى نامايان قىلماقتا.

تۈركىيەدە ئەمىنە ئەردوغاننىڭ تەشەببۇسى بىلەن باشلانغان «نۆل ئەخلەت» ھەرىكىتى بۇ يىل سەككىزىنچى يىللىقىنى تەبرىكلەپ، دۆلەتنىڭ سىجىل تەرەققىيات ۋە مۇھىت ئاسراشقا بولغان ئىرادىسىنى يەنە بىر قېتىم نامايان قىلىدۇ.

2017-يىلى 27-سېنتەبىر ئەمىنە ئەردوغاننىڭ ھىمايىسىدە باشلانغان بۇ تۈر، بايلىقلاردىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش، ئەخلەتلەرنى ئازايتىش ۋە ئاممىنىڭ تونۇشىنى ئاشۇرۇشقا ئىلھام بېرىدىغان يەرشارى خاراكتېرلىك مۇھىت قوغداش ھەرىكىتىگە ئايلاندى.

«8 مىليارد كىشى ئۈچۈن 8-يىل» دېگەن شوئار بىلەن باشلانغان تەبرىكلەش پائالىيىتى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق داۋاملىق كېڭەيمەكتە. مۇھىت، شەھەر باشقۇرۇش ۋە كىلىمات ئۆزگىرىش مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن ماسلاشتۇرۇلغان بۇ ھەرىكەت، ئېنېرگىيە تېجەش، پارنىك گازىنى ئازايتىش، تاشلاندۇقلارنى باشقۇرۇش ۋە ئىقتىسادىي تېجەش قاتارلىق ساھەلەردە مۇھىم نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى.

سەككىز يىل ئىچىدە، بۇ تۈر دائىرىسىدە 205 مىڭ بىناغا «نۆل ئەخلەت» باشقۇرۇش سىستېمىسى قۇرۇلدى، ھەمدە دۆلەتنىڭ 2017-يىلدىكى %13 بولغان قايتا پايدىلىنىش نىسبىتى 2024-يىلى %36.08 گە يەتتى. بۇ نىسبەتنىڭ 2035-يىلغا بارغاندا %60 كە يېتىشى نىشان قىلىنماقتا.

تەخمىنەن 74.5 مىليون توننا قەغەز، يالتىراق، ئەينەك، مېتال ۋە ئورگانىك تاشلاندۇقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قايتا پايدىلىنىدىغان ماتېرىياللار ئىقتىسادقا قوشۇلۇپ، 256 مىليارد تۈرك لىراسى قىممەت يارىتىلدى.

بۇنىڭدىن باشقا، 552.7 مىليون تۈپ دەرەخ كېسىلىشنىڭ ئالدى ئېلىنىپ، 1.71 تىرىليون لېتىر سۇ، 54.6 مىليارد لېتىر يېقىلغۇ ۋە 227.3 مىليارد كىلوۋات سائەت ئېنېرگىيە تېجەلدى. شۇنداقلا 150 مىليون توننا كاربون تۆت ئوكسىد قويۇپ بېرىشنىڭ ئالدى ئېلىندى.

بۇ ھەرىكەتنىڭ دېڭىز-ئوكيان ساھەسىدىكى «نۆل ئەخلەت، كۆك» تۈرى،  2019-يىلى 10-ئىيۇن يولغا قويۇلۇپ، تۈركىيە قىرغاقلىرىدىن تەخمىنەن 585 مىڭ توننا دېڭىز تاشلاندۇقى يىغىلدى. بۇ تۈر ھازىر كۈنلۈك 50 مىڭ دانە ئىچىملىك شىشىلىرىنى يىغىدىغان ۋە پۈتۈن مەملىكەتكە كېڭەيتىش پىلانلانغان ئامانەت قايتۇرۇش سىستېمىسىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارTRT World - Turkish First Lady warns of ‘dark era’ where water is used as a 'tool of genocide'

تۈركىيەنىڭ تىرىشچانلىقى يەرشارى خاراكتېرلىك ئېتىراپقا ئېرىشمەكتە.
تۈركىيەنىڭ «نۆل ئەخلەت» ھەرىكىتى خەلقئارادا كەڭ ئالقىشقا ئېرىشتى. 2022-يىلى 12-ئايدا، ب د ت ئومۇمىي كېڭىشى 30-مارتنى «خەلقئارا نۆل ئەخلەت كۈنى» دەپ جاكارلىدى.

ئەمىنە ئەردوغان ب د ت ئومۇمىي كېڭىشىدە «نۆل ئەخلەت» توغرىسىدىكى ئالاھىدە يىغىندا سۆز قىلغان تۇنجى تۈرك رەھبىرىنىڭ خانىمى بولۇپ قالدى، ھەمدە بۇ يىغىندا ئۇنىڭ رەھبەرلىكىدە «نۆل ئەخلەت» يۇقىرى دەرىجىلىك مەسلىھەتچىلەر كومىتېتى قۇرۇلدى.

ب د ت 78-نۆۋەتلىك ئومۇمىي كېڭىشى يىغىنى بويىچە تۈرك ئۆيىدە «دۇنيا نۆل ئەخلەت ھەرىكىتىگە نەزەر» ناملىق پائالىيەتنى ئۆتكۈزدى. بۇ پائالىيەتتە، جۇمھۇر رەئىس رەجەپ تاييىپ ئەردوغان رەپىقىسى ئەمىنە ئەردوغاننىڭ تەشەببۇسى بىلەن تەييارلانغان «دۇنيا نۆل ئەخلەت ياخشى نىيەت خىتابنامىسى» نى ئىمزالىغان تۇنجى كىشى بولدى.

ھەرىكەتنىڭ تور سۇپىسى ئېچىلغاندىن بۇيان، 114 دۆلەتتىن 15 مىڭدىن ئارتۇق نۆل ئەخلەت پىدائىيسىنى بىر يەرگە جەم قىلدى. دۇنيا رەھبەرلىرىنىڭ خانىم-قىزلىرى، خەلقئارالىق تەشكىلاتلارنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ۋەكىللىرى ۋە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 50 دىن ئارتۇق كىشى يۇقىرىدىكى خىتابنامەنى قوللىدى.

يېقىندا، 80-نۆۋەتلىك ئومۇمىي كېڭەشتە، ئەمىنە ئەردوغان گابون جۇمھۇر رەئىسى برىسې كلوتەيرې ئولىگۇي نگوئېمانىڭ خانىمى زىتا ئولىگۇي نگوئېما بىلەن كۆرۈشتى. نگوئېما تۈركىيەنىڭ نۆل ئەخلەت ئەندىزىسىنى قوللىنىشنى ۋە سىجىل تەرەققىيات ھەرىكەتلىرىدە ھەمكارلىشىشنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقلىرىنى بىلدۈردى.

ئەمىنە ئەردوغان نۆل ئەخلەت فوندى جەمئىيىتىنىڭ گابوننىڭ پىلانىنى يولغا قويۇشىغا قولايلىق يارىتىش ئۈچۈن تېخنىكىلىق تەلىم-تەربىيە ۋە باشقا جەھەتلەردە يېقىندىن قوللايدىغانلىقلىرىنى بىلدۈردى. بۇ ھەرىكەت يەنە ھىندىستاننىڭ 2023-يىلى G20 نۆۋەتچى رەئىسلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتەش جەريانىدا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ دۇنيا نۆل ئەخلەت ياخشى نىيەت خىتابنامىسىنى ماقۇللىشىنى  قولغا كەلتۈرۈپلا قالماي، باشقا يەرشارى سۇپىلىرىدىمۇ ئېتىراپ قىلىنىشقا ئېرىشتى.

ئەمىنە ئەردوغاننىڭ رەھبەرلىكى بۇ تۈرگە نۇرغۇن خەلقئارالىق مۇكاپاتلارنى ئېلىپ كەلدى. 2018-يىلى يېمەك-ئىچمەك ۋە يېزا ئىگىلىك تەشكىلاتى (FAO) نىڭ «نۆل ئاچارچىلىق، نۆل ئەخلەت» مۇكاپاتىغا، 2021-يىلى ب د ت تەرەققىيات پىروگراممىسىنىڭ سىجىل تەرەققىيات نىشانى مۇكاپاتىغا، 2021-يىلى ب د ت ئولتۇراق رايونىنىڭ تاشلاندۇقلارنى ئاڭلىق باشقۇرىدىغان شەھەرلەر يەرشارى چېمپىيونى مۇكاپاتىغا، 2022-يىلى ئاقدېڭىز پارلامېنت ئەزالىرى مەجلىسى مۇكاپاتى بىلەن دۇنيا بانكاسىنىڭ كىلىمات ۋە تەرەققىيات رەھبەرلىك مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.

مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارTRT World - What’s the Zero Waste initiative being championed by Turkish First Lady