خەلقئارا قۇددۇس فوندىنىڭ بىر دوكلاتىغا ئاساسلانغاندا، ئىشغال ئاستىدىكى شەرقىي قۇددۇستىكى مەسجىدى ئەقسا جامەسىگە 2025-يىلى 65 مىڭدىن ئارتۇق قانۇنسىز ئىسرائىلىيەلىك كۆچمەن كىرگەن. بۇ ئالدىنقى يىلغا سېلىشتۇرغاندا %22 ئاشقانلىقتىن دېرەك بېرىدۇ.
مەزكۇر رەقەملەر ئىشغال ئاستىدىكى شەرقىي قۇددۇستىكى ئىسلامىي ۋەقپىلەر ئىدارىسىدىن ئېلىنغان ئۇچۇرلار ئاساسىدا تەييارلانغان خەلقئارا قۇددۇس فوندىنىڭ يىللىق دوكلاتىدا ئېلان قىلىندى.
دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، يىل بويى 65 مىڭ 364 ئىسرائىلىيەلىك رايونغا كىرگەن بولۇپ، ئىسرائىلىيەلىك سىياسىي ئەربابلارنىڭ زىيارەتلىرىمۇ كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئاشقان.
فوندى جەمئىيەت، ئىسرائىلىيەنىڭ ئاشقۇن ئوڭچى دۆلەت خەۋپسىزلىك مىنىستىرى ئىتامار بېن-گىۋىرنىڭ ۋە بىر قانچە پارلامېنت ئەزالىرىنىڭمۇ مەسجىدى ئەقساغا بېسىپ كىرگەن سىياسەتچىلەر ئارىسىدا ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.
بۇ خىلدىكى سىياسىي ئارىلىشىشلارنىڭ سانى 2024-يىلى توققۇز قېتىم بولغان بولسا، 2025-يىلى 20 قېتىمغا يەتكەن.
دوكلاتتا، ئىسرائىلىيە دائىرىلىرىنىڭ زىيارەت ۋاقىتلىرىنى ئۇزارتىش، گۇرۇپپا ئادەم سانىنى 120 دىن 200 گە چىقىرىش ۋە كىرىش ئارىلىقىنى قىسقارتىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقى ەھمدە رايونغا كىرىشكە تەسىر كۆرسىتىدىغان يېڭى تەدبىرلەرنى يولغا قويغانلىقى قەيت قىلىندى.
بۇ قەدەملەر مۇسۇلمانلار ئۈچۈن مۇقەددەس بولغان بۇ يەردە ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان داۋاملىشىپ كەلگەن مەۋجۇت ئۆزگەرتىش ۋە ئۇ يەردە يېڭى بىر ۋەزىيەتنى مەجبۇرىي تېڭىش ئۇرۇنۇشلىرى دەپ تەرىپلەندى.
كىملىكنى بىكار قىلىش
دوكلاتتا مەسجىدى ئەقسادىكى بۇ ئەھۋاللاردىن باشقا، ئىسرائىلىيەنىڭ قۇددۇستا ئولتۇراقلىشىش ۋە كىملىك ھۆججەتلىرىنى بىكار قىلىشنى مەزمۇن قىلغان سىياسەتلىرىنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقى، 1967-يىلىدىن 2024-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا 14 مىڭ 929 پەلەستىنلىكنىڭ كىملىك سالاھىيىتىدىن ئايرىلىپ قالغانلىقى ئەسكەرتىلدى.
ئىشغال ئاستىدىكى شەرقىي قۇددۇستىكى سىنىپلاردا تەخمىنەن 1500 كەمچىللىك بارلىقى ۋە 6 ياشتىن 17 ياشقىچە بولغان پەلەستىنلىك ئوقۇغۇچىلارنىڭ يۈزدە 27 گە يېقىن قىسمىنىڭ ئىسرائىلىيە ئوقۇش پروگراممىسىغا تىزىملاتقانلىقىنى دەلىللەپ، مائارىپ ساھەسىدىكى بېسىملارغىمۇ دىققەت تارتىلدى.
فوندى جەمئىيەت نۆۋەتتىكى دەۋرنىڭ قۇددۇسنىڭ كىملىكىنى نىشانلىغان تىرىشچانلىقلاردا بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى ئىكەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ، بارغانسېرى كۈچىيىۋاتقان «يەھۇدىيلاشتۇرۇش» سىياسەتلىرى تەرەپكە دىققەتلەرنى تارتتى.
دوكلاتتا يەنە ئىشغال ئاستىدىكى شەرقىي قۇددۇستا ئائىلىلەرنىڭ تەخمىنەن يۈزدە 77 سىنىڭ نامراتلىق چېكىنىڭ ئاستىدا ياشايدىغانلىقى تەكىتلەندى.
دوكلات پەلەستىنلىكلەرنىڭ ئىلگىرىمۇ ئوتتۇرىغا قويغان، ئىسرائىلىيەنىڭ مەسجىدى ئەقسا كۈللىيەسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىشغال ئاستىدىكى شەرقىي قۇددۇسنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈشنى ۋە شەھەرنىڭ ئەرەب ھەم ئىسلامىي خاراكتېرىنى ئۆچۈرۈشنى مەقسەت قىلغان تەدبىرلەرنى تېزلەتكەنلىكى ھەققىدىكى قاراشلىرىنىمۇ ئەكس ئەتتۈردى.
پەلەستىنلىكلەر ئىسرائىلىيەنىڭ 1967-يىلىدىكى ئىشغالىيىتىنى ياكى 1980-يىلىدىكى قوشۇۋېلىشىنى ئېتىراپ قىلمايدىغان خەلقئارالىق قارارلارنى ئاساس قىلىپ تۇرۇپ، شەرقىي قۇددۇسنى پەلەستىن دۆلىتىنىڭ كەلگۈسىدىكى پايتەختى دەپ قاراشنى داۋاملاشتۇرماقتا.
بۇ جەرياندا، ئىسرائىلىيەنىڭ ئۇچۇرلىرى بۇ مەسىلىگە ئائىت تېخىمۇ يۇقىرى رەقەملەرنى كۆرسەتمەكتە؛ بۇ ئۇچۇرلاردا 2025-يىلى مىسجىدى ئەقسا كۈللىيەسىگە 76 مىڭ 448 «يەھۇدىي زىيارەتچى» نىڭ كىرگەنلىكى ۋە بۇنىڭ ئالدىنقى يىلغا سېلىشتۇرغاندا يۈزدە 31 ئاشقانلىقىنى ئىپادىلەيدىغانلىقى بىلدۈرۈلمەكتە.
