خىتاي ئىجتىمائىي تاراتقۇلىرىدا «بىر پەرزەنتلىك بولۇش» سىياسىتىگە قارىتىلغان تەنقىدلەر كۈچەيدى

خىتاينىڭ «بىر پەرزەنتلىك بولۇش» سىياسىتىنى تۈزگۈچىلەرنىڭ بىرى بولغان سابىق ئەمەلدارنىڭ ئۆلۈمى تور دۇنياسىدا غەزەپ دولقۇنى قوزغىدى؛ دۆلەت چوڭقۇرلىشىۋاتقان نوپۇس كىرىزىسى بىلەن ئېلىشىۋاتقان بىر پەيتتە، مەجبۇرىي توغۇت چەكلەش سىياسىتىنىڭ ئاچچىق ئەسلىمىلىرى قايتىدىن جانلاندى.

خىتاينىڭ «بىر پەرزەنتلىك بولۇش» سىياسىتىگە مەسئۇل سابىق ئەمەلدارنىڭ ئۆلۈمى، بۇ ھەپتە ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا مەدھىيەلەر بىلەن ئەمەس، بەلكى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان بۇ سىياسەتنىڭ قاتتىق ئەيىبلىنىشى بىلەن قارشى ئېلىندى.

خىتاي ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرى، 1988-يىلىدىن 1998-يىلىغىچە «خىتاي پىلانلىق تۇغۇت كومىتېتى»نىڭ رەئىسى بولغان پېڭ پەييۈننى ئاياللار ۋە بالىلارغا ئالاقىدار خىزمەتلىرى سەۋەبىدىن «مۇنەۋۋەر رەھبەر» دەپ مەدھىيەلىدى.

خىتاينىڭ ئاممىباب مىكروبىلوگى «ۋېيبو»دا بىر تورداش: «ئۇ يوقىتىلغان، يالىڭاچ بالىلار ئۇ دۇنيادا سېنى ساقلاۋاتىدۇ» دەپ يازدى.

خىتايدا 1980-يىلىدىن 2015-يىلىغىچە كەڭ كۆلەمدە ئىجرا قىلىنغان، ھەر بىر ئەر-خوتۇننىڭ پەقەت بىرلا پەرزەنتلىك بولۇش مەجبۇرىيىتى، يەرلىك ئەمەلدارلارنىڭ ئاياللارنى مەجبۇرىي بالا چۈشۈرۈش ۋە تۇغماس قىلىش ئوپېراتسىيەلىرىگە زورلىشىغا سەۋەب بولغانىدى.

بېيجىڭ دائىرىلىرى نوپۇسنىڭ كونترولدىن چىقىپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ «بىر پەرزەنتلىك بولۇش» سىياسىتىنى يولغا قويغانىدى. بىراق، ئۇزۇن مەزگىل دۇنيادىكى ئەڭ كۆپ نوپۇسقا ئىگە بولغان خىتايدا نوپۇسنىڭ كۆپىيىشى كېيىنچە ئاستىلىغان بولۇپ، ئۆتكەن يىلى ئۇدا ئۈچىنچى يىل ئازىيىش كۆرۈلدى.

ۋېيبودىكى بىر ئىنكاستا: «ئەگەر بىر پەرزەنتلىك بولۇش سىياسىتى 10 يىل بۇرۇنراق ئاخىرلاشتۇرۇلغان بولسا ئىدى، خىتاي نوپۇسى بۇنداق تۆۋەنلەپ كەتمەيتتى!» دېيىلدى.

2023-يىلى ھىندىستان نوپۇسى خىتايدىن ئېشىپ كەتتى؛ خىتاي نوپۇسى ئۆتكەن يىلى 1 مىليارد 390 مىليونغا چۈشۈپ قالدى. مۇتەخەسسىسلەر بۇ ئازىيىشنىڭ كەلگۈسى يىللاردا تېزلىشىدىغانلىقى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرماقتا؛ 2025-يىلىغا ئائىت سانلىق مەلۇماتلار كېلەر ئاي ئېلان قىلىنىدۇ.

پېڭ نوپۇس ئىشلىرىغا مەسئۇل ئەمەلدار بولۇش سۈپىتى بىلەن، كومىتېت خىزمەتلىرىنى ئاساسلىقى يېزا رايونلىرىغا مەركەزلەشتۈرگەنىدى.

خىتاينىڭ يېزا رايونلىرىدا بىر ۋاقىتلاردا كۆپ پەرزەنتلىك چوڭ ئائىلىلەر، قېرىغاندا بېقىلىشنى ئويلايدىغان ئەر-خوتۇنلار ئۈچۈن مۇھىم تايانچ دەپ قارىلاتتى. نەسىل داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن ئوغۇل بالىلار ئەتىۋارلىنىدىغان بولغاچقا، بۇ ئەھۋال قىز بوۋاقلارنىڭ تاشلىۋېتىلىشىگە، ھەتتا تۇغۇلماي تۇرۇپ ئالدۇرۇۋېتىلىشىگە سەۋەب بولغانىدى.

ۋېيبودا يەنە بىر تورداش: «ئەگەر ئۇلار تۇغۇلغان بولسا ئىدى، ئۇ بالىلار ھازىر 40 ياشلارغا كىرگەن، ھاياتىنىڭ باھارىدا ياشاۋاتقان بولاتتى» دەپ يازدى.

2010-يىللارغا كەلگەندە، پېڭ قاراشلىرىنى ئاشكارا ئوتتۇرىغا قويۇپ، «بىر پەرزەنتلىك بولۇش» سىياسىتىنى بوشىتىش كېرەكلىكىنى ئېيتقانىدى. نۆۋەتتە بېيجىڭ تۆۋەنلەپ كەتكەن تۇغۇت نىسبىتىنى بالا بېقىش ياردەم پۇلى، تېخىمۇ ئۇزۇن تۇغۇت دەم ئېلىشى ۋە باج ئېتىبارلىرى ئارقىلىق ئاشۇرۇشقا تىرىشماقتا.

نوپۇسنىڭ ئازىيىشى ۋە قېرىلىشىشى، دۇنيانىڭ ئىككىنچى چوڭ ئىقتىسادىي گەۋدىسىدە ئەمگەك كۈچىنىڭ قىسقىرىشىغا ئەگىشىپ، ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلارنىڭ كېلىپ چىقىشىغا دائىر ئەندىشىلەرنى كۈچەيتىۋەتتى. بولۇپمۇ ياشانغانلارنى كۈتۈش ۋە پېنسىيە چىقىملىرىنىڭ ئېشىشى، ئاللىبۇرۇن قەرزگە بوغۇلغان يەرلىك ھۆكۈمەتلەر ئۈچۈن قوشۇمچە مالىيە بېسىمى پەيدا قىلىشى مۇمكىن.