تۈركىيە ئىسرائىلىيەنىڭ سومالىلاند قەدىمىنى رەت قىلدى

تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى جۇمھۇر رەئىسى رەجەپ تاييىپ ئەردوغان ئىسرائىلىيەنىڭ سومالىلاندنى ئېتىراپ قىلىشىغا «قوبۇل قىلغىلى بولمايدىغان قەدەم» دەپ باھا بېرىپ، ئەنقەرەنىڭ موقدىشۇغا بۇرغىلاش، دۆلەت مۇداپىئەسى ۋە دىپلوماتىيە ساھەلىرىدە ياردەم بېرىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلدى.

جۇمھۇر رەئىس ئەردوغان ئىسرائىلىيەنىڭ سومالىلاندنى مۇستەقىل دۆلەت سۈپىتىدە ئېتىراپ قىلىش قارارىنى غەيرىي قانۇنىي دەپ باھالاپ، بۇنىڭ سومالىنىڭ زېمىن پۈتۈنلۈكىگە بىۋاسىتە تەھدىت ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى. ئۇ سەيشەنبە كۈنى ئىستانبۇلدا سومالى پىرېزىدېنتى ھەسەن شەيخ مەھمۇد بىلەن ئۆتكۈزگەن قوشما مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا، ئەنقەرەنىڭ سومالىنىڭ زېمىن پۈتۈنلۈكى ۋە سىياسىي بىرلىكىنى قەتئىي قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈردى. شۇنداقلا، سومالىنىڭ يېقىنقى مەزگىللەردە بىخەتەرلىك ساھەسىدە قولغا كەلتۈرگەن نەتىجىلىرىنىڭ قارشى تۇرغۇچى كۈچلەرنىڭ «بۇزغۇنچىلىق ھەرىكەتلىرى» بىلەن ۋەيران قىلىنماسلىقى كېرەكلىكى ھەققىدە ئاگاھلاندۇردى.

ئەردوغان: «بىز بۇ جەرياندا سومالىنىڭ زېمىن پۈتۈنلۈكىنى ۋە سىياسىي بىرلىكىنى قوللاشنى، سومالى خەلقى بىلەن بىر سەپتە تۇرۇشنى قەتئىي داۋاملاشتۇرىمىز» دېدى. ئۇ يەنە موقدىشۇ بىلەن كېڭىيىۋاتقان ئىقتىسادىي ۋە ئىستراتېگىيەلىك مۇناسىۋەتلەر ئۈستىدە توختىلىپ، تۈركىيە ئېنېرگىيە فىلوتىغا قوشۇلغان يېڭى چوڭقۇر دېڭىز بۇرغىلاش پاراخوتلىرىنىڭ ياردىمىدە، 2026-يىلى سومالىنىڭ دېڭىز قىرغاقلىرىدا بۇرغىلاش خىزمەتلىرىنى باشلاشنى پىلانلىغانلىقىنى، بۇنىڭ سومالى خەلقىنىڭ پاراۋانلىقىغا زور ھەسسە قوشىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى.

تۈركىيەنىڭ سومالىغا ياردىمى ۋە ئىنكاسلار

سومالى پىرېزىدېنتى ھەسەن شەيخ مەھمۇد، بولۇپمۇ سومالىنىڭ زېمىن پۈتۈنلۈكى ۋە ئىگىلىك ھوقۇقىغا تەھدىت سېلىنىۋاتقان مۇشۇنداق پەيتتە، تۈركىيە ھۆكۈمىتى ۋە خەلقىنىڭ قوللىشىنى چوڭقۇر ھېس قىلغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ئەنقەرەنىڭ سىياسىي، بىخەتەرلىك ۋە ئىقتىسادىي ياردەملىرىگە رەھمەت ئېيتتى. مەھمۇد نېتانياھۇنىڭ پوزىتسىيەسىنى تەنقىدلەپ، سومالىلاندنى ئېتىراپ قىلىشنىڭ سومالىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا قىلىنغان تاجاۋۇزچىلىق ۋە قوبۇل قىلغىلى بولمايدىغان قەدەم ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.

ئىسرائىلىيە جۈمە كۈنى سومالىلاندنى مۇستەقىل دۆلەت سۈپىتىدە ئېتىراپ قىلغانىدى. 1991-يىلى مۇستەقىللىق جاكارلىغان سومالىلاند، گەرچە ئەمەلىيەتتە ئاپتونوم رايون سۈپىتىدە پائالىيەت ئېلىپ بارسىمۇ، خەلقئارالىق ئېتىراپقا ئېرىشەلمىگەن بولۇپ، سومالى فېدېراتىپ ھۆكۈمىتى بۇ يەرنى دۆلەت زېمىنىنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى دەپ قارايدۇ. موقدىشۇ چەت ئەل ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سومالىلاند بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەت ئورنىتىشىنى خەلقئارا قانۇنغا خىلاپ دەپ ھېسابلايدۇ.

تېررورىزمغا قارشى كۈرەش ۋە ھەربىي ھەمكارلىق

جۇمھۇر رەئىس ئەردوغان تۈركىيەنىڭ سومالىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە مۇقىملىقىنى قوللاشنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى، تېررورىزمغا قارشى كۈرەشكە كەڭ كۆلەملىك ياردەم بېرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ تۈركىيە قوراللىق قىسىملىرى ھەربىي تەلىم-تەربىيە مەركىزىدىكى (TÜRKSOM) سومالى دۆلەت ئارمىيەسىگە بېرىلىۋاتقان تەلىم-تەربىيە ۋە ئۈسكۈنە ياردەملىرىنىڭ بۇنىڭ ئىسپاتى ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

دۇنيانىڭ تۆتىنچى چوڭ فىلوتى ۋە ئالەم پورتى

ئېنېرگىيە ساھەسىدىكى ھەمكارلىق ھەققىدە توختالغان ئەردوغان، «ئورۇچ رەئىس» سېيسمولوگىيەلىك تەكشۈرۈش پاراخوتىنىڭ سومالى دېڭىز تەۋەلىكىدە 9 ئاي خىزمەت قىلغانلىقىنى ئەسكەرتتى. ئۇ ئەنقەرەنىڭ فىلوتىغا «چاغرى بەگ» ۋە «يىلدىرىم» ناملىق ئىككى يېڭى بۇرغىلاش پاراخوتىنى قوشۇش ئارقىلىق دۇنيانىڭ تۆتىنچى چوڭ فىلوتىغا ئىگە بولغانلىقىنى، بۇ پاراخوتلارنىڭ بىرىنىڭ سومالىدا، يەنە بىرىنىڭ قارا دېڭىزدا ۋەزىپە ئۆتەيدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

بۇنىڭدىن باشقا، بېلىقچىلىق ساھەسىدىكى كېلىشىملەر ئارقىلىق تۈركىيەنىڭ سومالىنىڭ تېخنىكىلىق ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈشكە ۋە قانۇنسىز بېلىقچىلىققا قارشى كۈرىشىگە ياردەم بېرىدىغانلىقىنى ئېيتقان ئەردوغان: «ئىمزالانغان كېلىشىملەر رامكىسىدا سومالىدا بىر ئالەم پورتى قۇرۇشنى مۆلچەرلەۋاتىمىز» دېدى. ئۈچ باسقۇچلۇق بۇ تۈرنىڭ بىرىنچى باسقۇچ لايىھەسى تاماملىنىپ، تۈركىيە ئالەم قاتنىشى ئىدارىسى تەرىپىدىن قۇرۇلۇش ئىشلىرى باشلانغان.

سەيشەنبە كۈنى ئەتىگەندە، جۇمھۇر رەئىس ئەردوغان مېھمان پىرېزىدېنتنى ئىستانبۇلدىكى دولماباغچە ئىشخانىسىدا رەسمىي مۇراسىم بىلەن كۈتۈۋېلىپ، ئالدى بىلەن يېپىق سۆھبەت ئۆتكۈزدى، ئاندىن ھەيئەتلەر ئارا يىغىنغا رىياسەتچىلىك قىلدى. يىغىنغا تۈركىيە تەرەپتىن تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان، ئېنېرگىيە ۋە تەبىئىي بايلىقلار مىنىستىرى ئالپارسلان بايراقتار، دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرى ياشار گۈلەر، سانائەت ۋە تېخنىكا مىنىستىرى مەھمەت فاتىھ قاچىر ھەمدە باشقا ئالاقىدار تارماقلارنىڭ رەھبەرلىرى قاتناشتى.