رۇسىيە نېفىت شىركىتى «روسنېفت» نىڭ باش ئىجراچى ئەمەلدارى ئىگور سېچىن، ھورمۇز بوغۇزىنىڭ ئىرانغا قاراتىلغان قامال قىلىنىش ۋەزىيىتىنىڭ دۇنيا ئىقتىسادىغا تەتۈر تەسىر كۆرسەتكەنلىكىنى ۋە ئامېرىكا نېفىت ئىشلەپچىقارغۇچىلىرىغا ناھەق ئەۋزەللىكلەرنى ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى.
«روسنېفت» شىركىتىنىڭ باش مۇدىرى ئىگور سېچىن شەنبى كۈنى بەرگەن باياناتىدا، ھورمۇز بوغۇزىنىڭ تاقىلىشىدىن ئەسلىدە ئامېرىكا ئېنېرگىيە شىركەتلىرىنىڭ مەنپەئەتكە ئېرىشىۋاتقانلىقىنى ھەمدە واشىنگتون ھۆكۈمىتىنىڭ يەر شارى ئېنېرگىيە بازارلىرىنىڭ تۈپ قېلىپىنى ئۆز مەنپەئەتلىرىگە ئۇيغۇنلاشتۇرۇپ ئۆزگەرتىشكە ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.
ئامېرىكا بىلەن ئىسرائىلىيە فېۋرال ئېيىدا ئىرانغا جىددىي ھۇجۇم قىلىپ، ئالىي رەھبەر ئايەتۇللاھ ئەلى خامىنېينى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن، ئىران دۇنيا نېفىت تەمىناتىنىڭ تەخمىنەن بەشتىن بىرىنى ھەمدە خىمىيەۋى ئوغۇتلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان باشقا مۇھىم ماللار ئۆتىدىغان ئاساسلىق ئۆتكەل ھورمۇز بوغۇزىنى دېڭىزدىن قامال قىلىپ تاقىۋەتكەن ئىدى.
ئامېرىكا بولسا ئىران پورتلىرىنى قامال قىلدى.
بوغۇزنىڭ تاقىلىشى يەر شارى بازارلىرىنى قاتتىق زىلزىلىگە سالدى. نېفىت باھاسى يېقىنقى يىللاردىكى ئەڭ يۇقىرى پەللىگە چىقتى. يەر شەرى پۇل پاخاللىقىنى كۈچەيدى ھەمدە دۇنيا مىقىياسىدا ئىقتىسادىي ئۆسۈش تۆۋەنلىدى.
پىرېزىدېنت ولادىمىر پۇتىننىڭ ئۇزۇن يىللىق سەپدىشى سېچىن، سېنت پېتېربۇرگ خەلقئارا ئىقتىساد مۇنبىرى يىغىنىدا سۆزلىگەن نۇتۇقىدا، ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىنىڭ ئىتتىپاقتىن چىكىنىپ كېتىشى بىلەن نېفىت ئىشلەپچىقارغۇچى ئالدىنقى قاتاردىكى دۆلەتلەردىن تەشكىل تاپقان «OPEC+» گۇرۇپپىسىنىڭ ئۆزىدىكى بەزى يوشۇرۇن كۈچ-قۇدرەتلىرىنى يوقاتقانلىقىنىمۇ سۆزىگە قوشۇمچە قىلدى.
سېچىن: «ھورمۇز بوغۇزىنىڭ تاقىلىشى، يەر شارى ئېنېرگىيە بازىرىنىڭ تەرتىپىنى ئامېرىكانىڭ مەنپەئەتىگە ئۇيغۇنلاشتۇرۇپ قايتىدىن شەكىللەندۈرۈش تەشەببۇسىدۇر. بوغۇزنى تاقاشقا قارىتىلغان تەدبىرلەر ئەسلىدە ئىراننى ھۇجۇم نىشانى قىلاتتى، ئەمما پۈتكۈل دۇنياغا تەتۈر تەسىر كۆرسەتتى. ئىستراتېگىيەلىك خەۋپلەرگە سەل قارالدى» دېدى.
ئۇ يەنە: «بۇنىڭدىن ئاساسلىق مەنپەئەتكە ئېرىشكۈچىلەر ئەلۋەتتە ئامېرىكا شىركەتلىرى بولدى. ئۇلار رىقابەتتىن تاشقىرى ئەۋزەللىكلەرگە ئېرىشتى ھەمدە يۇقىرى چىقىملىق تەمىناتلارنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش پۇرسىتىگە ئىگە بولدى» دېدى.
سېچىن، ھورمۇز بوغۇزى تاقالغاندىن كېيىن مالاككا، باب ئەل-مەندەب ۋە جەبىلتارىققا ئوخشاش باشقا مۇھىم يەر شارى دېڭىز لىنىيەلىرىنىڭمۇ ئاقساپ قېلىش خەۋپى ئاستىدا قالىدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇردى.
OPEC+ نىڭ ئۈنۈمى تۆۋەنلىمەكتە
سېچىن رۇسىيەنىڭ نېفىت ئېكسپورت قىلغۇچى دۆلەتلەر تەشكىلاتى (OPEC) بىلەن بولغان ھەمكارلىقىغا گۇمان بىلەن قارايدىغانلىقى بىلەن تونۇلغان كىشى بولۇپ سۈپىتىدە، ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىنىڭ ئىتتىپاقتىن چىقىپ كېتىشىدىن تاشقىرى، قاتار ۋە باشقا بىر قانچە دۆلەتلەرنىڭمۇ بۇرۇنلا ئايرىلغانلىقى تۈپەيلىدىن، OPEC+ گۇرۇپپىسىنىڭ ئۆز يوشۇرۇن كۈچىنىڭ بىر قىسمىنى يوقىتىپ قويۇشىغا يول ئاچقانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ: «بۇنىڭ نەتىجىسىدە، ئىتتىپاقنىڭ كۈندىلىك ئىشلەپچىقىرىشى ئۆتكەن ئون يىلدا كۈنىگە 58 مىليون ۋارېلدىن 37 مىليون ۋارېلغا چۈشۈپ قالدى» دېدى.
سېچىن يەنە، كېلىشىمگە 2016-يىلى ئىمزا قويۇلغاندىن بۇيان، كۆپ قىسىم چوڭ OPEC+ ئەزالىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىشنى ئاشۇرغانلىقىنى تىلغا ئالدى.
رۇسىيەدىكى نېفىت ئىشلەپچىقىرىش كۈنىگە 1.5 مىليون ۋارېل ئازايدى.
سېچىن: «بۇ، كەم دېگەندە ئون تىرىليون رۇبلى قىممىتىدە زۆرۈر بولغان مەبلەغ بىلەن تولۇقلىنىشى كېرەك بولغان %15 لىك بىر تۆۋەنلەشتۇر. ئىتتىپاققا ئەزا دۆلەتلەر بىلەن دۆلىتىمىز ئوتتۇرىسىدىكى مەبلەغ سېلىش ھەمكارلىقىنىڭ تېخىمۇ كېڭىيىشىنى كۈتمەكتىمىز» دېگەن سۆزلەرنى قىلدى.
