تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى جۇمھۇر رەئىسى رەجەپ تاييىپ ئەردوغان تۈرك دۆلەتلىرىنى رايوننىڭ مۇقىملىقى ۋە خەۋپسىزلىكىنى كاپالەتلەندۈرۈشتە تېخىمۇ ئاكتىپ رول ئويناشقا چاقىردى.
سەيشەنبە (7-ئۆكتەبىر) كۈنى ئەزەربەيجاننىڭ شىمالىدىكى گابالا شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن 12-نۆۋەتلىك تۈرك دۆلەتلىرى تەشكىلاتى-ت د ت (TDT) باشلىقلار يىغىنىدا سۆز قىلغان ئەردوغان: «بىز تۈرك دۇنياسىنىڭ رايونىمىزنىڭ مۇقىملىقى ۋە بىخەتەرلىكىدە نۇرغۇن جەھەتلەردىن تېخىمۇ ئاكتىپ رول ئوينىيالايدۇ، دەپ قارايمىز» دېدى.

ئۇ خەلقئارا تۈزۈمنى تەنقىد قىلىپ: «بىز بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى خەۋپسىزلىك كېڭىشى ئىنسانىيەتنىڭ ۋىجدانىنى ئازابلايدىغان نۇرغۇن مەسىلىلەرگە سەل قارىغان خەلقئارا تۈزۈمگە دۇچ كېلىۋاتىمىز» دېدى.

ئۇ سۈرىيەدىكى ئۆزگىرىشلەرگە دىققەتنى تارتىپ: «نۇرغۇن قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كەلگەن بولسىمۇ، سۈرىيە ھۆكۈمىتىنىڭ ئاخىرقى 9 ئايدىن بۇيان قولغا كەلتۈرگەن تەرەققىياتى بىزنى كەلگۈسىگە ئۈمىد بىلەن قاراشقا ئۈندەيدۇ» دېگەندىن كېيىن، تېخىمۇ چوڭقۇر ھەمكارلىققا چاقىرىق قىلىپ: «تۈرك دۆلەتلىرى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، سۈرىيە ھۆكۈمىتى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ئىلگىرى سۈرىشىمىز كېرەك» دېدى.

ئۇ جەنۇبىي كاۋكاز توغرىسىدا توختىلىپ: «بىز جەنۇبىي كاۋكازدىكى ئۆزگىرىشلەرنى كۆزىتىپلا قالماي، بەلكى يەنە رايوندا تىنچلىق ۋە مۇقىملىقنى بەرپا قىلىش ئۈچۈن تاشلانغان قەدەملەرنى سەمىمىي قوللايمىز» دېدى.

ئەردوغان ئىسرائىلىيەنىڭ يېقىندا قاتارغا قىلغان ھۇجۇمىنى ئەيىبلەپ، رايوننىڭ مۇقىملىقىغا ئەڭ چوڭ تەھدىتنىڭ بۇ دۆلەتنىڭ ھازىرقى ھۆكۈمىتىدىن كېلىۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.

ئۇ مەدەنىيەت ئىشلىرى ئۈستىدىمۇ توختىلىپ: «بىرلىككە كەلگەن ئېلىپبە مەسىلىسىدە تۈركىيە بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن تۇنجى قەدەمنى باستۇق، (دۇنياغا داڭلىق قىرغىز يازغۇچىسى) چىڭگىز ئايتماتوف تونۇشتۇرۇلغان بىر ئەسەر ۋە ئوغۇزنامىلەرنى (ئوغۇز تۈركلىرىنىڭ ئەپسانىۋى ئەسەرلىرى) بىرلىككە كەلگەن ئېلىپبەدە بېسىپ چىقاردۇق» دېدى.

تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى: ئۇزۇن مۇددەتلىك تىنچلىق تۈرك دۆلەتلىرى ئارىسىدىكى ئىتتىپاقلىق ئارقىلىق مۇمكىن بولىدۇ

تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىدان سەيشەنبە كۈنى قىلغان سۆزىدە، ئۇزۇن مۇددەتلىك تىنچلىق ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك مۇقىملىقنىڭ پەقەت تۈرك دۆلەتلىرى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئۈزلۈكسىز ماسلاشتۇرۇش ۋە ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش ئارقىلىقلا ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
خاقان فىدان ئەزەربەيجاننىڭ گەبەلە شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن تۈرك دۆلەتلىرى تەشكىلاتى تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرى كېڭىشى يىغىنىغا قاتنىشىپ سۆز قىلدى.

ئۇ تۈرك دۇنياسىنىڭ ھازىر رايون خاراكتېرلىك تەڭپۇڭلۇقنى شەكىللەندۈرىدىغان ئاساسلىق ئاكتىيور بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەپ، ت د ت نىڭ ئەڭ چوڭ كۈچىنىڭ ئەزالار ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزئارا ئىشەنچ ۋە ھەمكارلىقنىڭ بارغانسېرى چوڭقۇرلىشىشى ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

ئۇ رايون خاراكتېرلىك ۋە يەر شارى خاراكتېرلىك رىقابەتلەر ئالدىدا، تۈرك دۇنياسىنىڭ تېخىمۇ كۆپ بىر يەرگە جەم بولۇشى، قەيەردىن ئورۇن ئېلىشى كېرەكلىكىنى ۋە قانداق ئورتاق قەدەم تاشلاشنى ۋاقتىدا كېڭىشىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.
ئۇ سەيشەنبە كۈنىدىكى باشلىقلار يىغىنىنىڭ ئاساسلىق تېمىسى بولغان «رايون خاراكتېرلىك تىنچلىق ۋە خەۋپسىزلىك» ئۈستىدە توختىلىپ، بۇنىڭ ئورتاق جۇغراپىيەنىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن ئەڭ ئاساسلىق ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىغانلىقىنى قەيت قىلدى.

ئۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك تىنچلىق ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك مۇقىملىقنىڭ پەقەت تۈرك دۆلەتلىرى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئۈزلۈكسىز ماسلاشتۇرۇش ۋە ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش ئارقىلىقلا ئەمەلگە ئاشۇرۇش مۇمكىنلىكىنى ئەسكەرتىپ، بۇ نىشانغا يېتىشنىڭ يولىنىڭ گېئو-سىياسىي مەسىلىلەردە ماس ھەرىكەت قىلىش، خەلقئارالىق سۇپىلاردا ماسلاشتۇرۇش ۋە ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش ۋە ھالقىلىق مەسىلىلەردە دۇنياغا ئوخشاش ئاۋازدا خىتاب قىلىشتىن ئىبارەت ئىكەنلىكىنى قەيت قىلدى.

ئۇ  2022-يىلى شىمالىي قىبرىس تۈرك جۇمھۇرىيىتى-ش ق ت ج  (KKTC)نىڭ تۈرك دۆلەتلىرى تەشكىلاتى كۆزەتكۈچى دۆلىتى بولۇشىنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەپ، بۇنىڭ تۈرك دۇنياسىنىڭ ئىتتىپاقلىقىنى كۈچەيتكەنلىكىنى ئېيتتى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۈرك دۇنياسىنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى بولغان قىبرىس تۈرك خەلقى ئۇچرىغان ئادالەتسىز يېتىم قالدۇرۇشنى تۈگىتىش ۋە ھەق-ھوقۇقلىرىنى ئېتىراپ قىلىشنىڭ ئورتاق مەسئۇلىيەت ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

ئۇ يەنە، ئورتاق جۇغراپىيەنىڭ مۇقىملىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە جەنۇبىي كاۋكازدا ئۇزۇن مۇددەتلىك تىنچلىقنى ئورنىتىش يۈزىسىدىن مۇھىم ئىلگىرىلەشلەرنىڭ قولغا كەلتۈرۈلگەنلىكىنىمۇ سۆزلىرىگە قوشۇمچە قىلدى.