سىياسەت
3 مىنۇت ئوقۇش
ناتو ئەنقەرە باشلىقلار يىغىنى خىتابنامىسى ئېلان قىلىندى
تۈركىيەنىڭ ساھىبخانىلىقىدا 7-، 8-ئىيۇل كۈنلىرى ئەنقەرەدە ئۆتكۈزۈلگەن 36-نۆۋەتلىك ناتو دۆلەت ۋە ھۆكۈمەت باشلىقلىرى يىغىنىنىڭ خۇلاسە خىتابنامىسى ئېلان قىلىندى.
ناتو ئەنقەرە باشلىقلار يىغىنى خىتابنامىسى ئېلان قىلىندى
ناتو دۆلەت ۋە ھۆكۈمەت باشلىقلىرى 36-نۆۋەتلىك باشلىقلار يىغىنىغا قاتناشقان رەھبەرلەر، 2026-يىلى 8-ئىيۇل كۈنى ئەنقەرەدە ئەنئەنىۋى «ئائىلە سۈرىتى»گە چۈشتى. (AA)

خىتابنامىدە، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ناتونىڭ كوللېكتىپ مۇداپىئە ماددىسى بولغان 5-ماددىغا ۋە ترانساتلانتىك رىشتىگە بولغان «تەۋرەنمەس سادىقلىقى»نى قايتا تەكىتلەش ئۈچۈن ئەنقەرەدە جەم بولغانلىقىغا دىققەت تارتىلىپ مۇنداق دېيىلدى: «بىر ئىتتىپاقداشقا قىلىنغان ھۇجۇم، پۈتكۈل ئىتتىپاقداشلارغا قىلىنغان ھۇجۇمدۇر. بىزنىڭ بىرلىكىمىز، ھەمكارلىقىمىز ۋە كوللېكتىپ كۈچىمىز، ئەركىن ۋە دېموكراتىك دۆلەتلەردىن تەشكىل تاپقان ئىتتىپاقىمىزدىكى 1 مىليارد پۇقرا ئۈچۈن تىنچلىق، بىخەتەرلىك ۋە پاراۋانلىقنىڭ ئاساسى بولۇپ كەلمەكتە. بىز توسۇش ۋە مۇداپىئەگە قارىتىلغان 360 گرادۇسلۇق ئومۇميۈزلۈك قارىشىمىزغا بولغان ساداقىتىمىزنى داۋاملاشتۇرىمىز.»

«رۇسىيەنىڭ ياۋروپا-ئاتلانتىك ئوكيان بىخەتەرلىكى ھەمدە مۇقىملىقىغا قارىتىلغان ئۇزۇن مۇددەتلىك تەھدىتىگە ۋە تېررورلۇقنىڭ داۋاملىشىۋاتقان تەھدىتىگە تاقابىل تۇرۇش مەقسىتىدە، ئىتتىپاقداشلارنىڭ لاھەي مۇداپىئە ۋەدىسىنى ئەمەلىيلەشتۈرگەنلىكى» تىلغا ئېلىنغان خىتابنامىدە، ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلار ۋە كانادانىڭ 2025-يىلى ئاساسىي مۇداپىئە ئېھتىياجىغا قارىتىلغان مەبلىغىنى 139 مىليارد دوللاردىن ئارتۇق ئاشۇرغانلىقى تەكىتلەندى.

50 مىليارد دوللاردىن ئاشىدىغان يېڭى تەمىنلەش كېلىشىمى

خىتابنامىدە، سېلىنغان مەبلەغلەرنىڭ زۆرۈر بولغان ئىقتىدارلار بىلەن تەمىنلەش بىلەن بىرگە، مۇداپىئە سانائىتى ۋە چىدامچانلىقنىمۇ كۈچەيتىدىغانلىقى كۆرسىتىلىپ مۇنداق دېيىلدى:

«بۈگۈن ئەنقەرەدە، 50 مىليارد دوللاردىن ئاشىدىغان يېڭى تەمىنلەش كېلىشىمى تۈزۈلگەنلىكىنى ئېلان قىلىمىز؛ كوللېكتىپ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىمىزنى ئاشۇرۇش ۋە يېڭىلىق ياراتقۇچى تېخنىكىلارنى تېزلىتىش ئۈچۈن سانائەت ساھەسى بىلەن بىرلىكتە ئىشلەش ۋەدىمىزنى تۇرغۇزىمىز. ئىتتىپاقداشلار ئوتتۇرىسىدىكى مۇداپىئە سودىسى چەكلىمىلىرىنى تۈگىتىش خىزمىتىمىزنى داۋاملاشتۇرىمىز ھەمدە مۇداپىئە سانائىتىدىكى چوڭقۇرلۇق ۋە ھەمكارلىقنى ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتكۈزۈش ئۈچۈن ناتو شېرىكلىك مۇناسىۋەتلىرىدىن پايدىلىنىمىز.»

كەلگۈسىنى يارىتىش ئۈچۈن تېخىمۇ كۈچلۈك بىر ناتو دائىرىسىدە تېخىمۇ كۈچلۈك بىر ياۋروپا ۋە زامانىۋىلاشتۇرۇلغان بىر ئىتتىپاقنى نىشان قىلغانلىقى تىلغا ئېلىنغان خىتابنامىدە، ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلار ۋە كانادانىڭ، ئامېرىكا بىلەن بىرلىكتە ئىتتىپاقنىڭ مۇداپىئەسى مەسىلىسىدە تېخىمۇ كۆپ مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالغانلىقىغا دىققەت تارتىلدى.

خىتابنامىدە يەنە، ناتونىڭ توسۇش ۋە مۇداپىئە كۈچىنىڭ كائىنات ۋە تور (سىبېر) ئامىللىرى بىلەن بىرىكتۈرۈلگەن مۇۋاپىق يادرو، ئادەتتىكى (كونۋېنسىيەلىك) ۋە باشقۇرۇلىدىغان بومبا مۇداپىئە ئىقتىدارلىرىنىڭ بىرىكمىسىگە ئاساسلىنىدىغانلىقى تىلغا ئېلىندى.

ناتونىڭ جەڭ مەيدانىدىكى ئۈستۈنلۈكنى ساقلاش مەسىلىسىدە چىڭ تۇرىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن خىتابنامىدە مۇنداق دېيىلدى: «بىز قوراللىق قىسىملىرىمىزنى ئورۇنلاشتۇرۇش، قوللاش ۋە سىجىللىقىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئىقتىدارىمىزغا مەبلەغ سېلىۋاتىمىز؛ يىراق مۇساپىلىك ئېنىق زەربە بېرىش، بىر گەۋدىلەشكەن ھاۋا ۋە باشقۇرۇلىدىغان بومبا مۇداپىئەسى، ئۇچقۇچىسىز سىستېمىلار، ئىلغار تېخنىكىلار ۋە ئىستىخبارات ئىقتىدارلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق ساھەلەردە بېكىتىلگەن ئىقتىدار نىشانلىرىمىزنى روياپقا چىقىرىۋاتىمىز. بىر-بىرىگە ماسلىشىپ ئىشلىيەلەيدىغان ترانساتلانتىك جەڭ بۇلۇت سىستېمىسىنى تەرەققىي قىلدۇرۇۋاتىمىز ۋە كۈچلۈك سۈنئىي ئەقىل مودېللىرىنى قوللىنىۋاتىمىز.»

ئۇكرائىناغا ياردەم بېرىش

خىتابنامىدە، ئۇكرائىنانىڭ ترانساتلانتىك بىخەتەرلىككە تۆھپە قوشقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ، ئىتتىپاقداشلارنىڭ ئۇكرائىنانىڭ ئەركىنلىكى، مۇستەقىللىقى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىنى قوغدىشىغا قارىتىلغان تەۋرەنمەس قوللىشىدا بىرلىك ئىچىدە ئىكەنلىكى ئالاھىدە تەكىتلەندى.

ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلار ۋە كانادانىڭ نۆۋەتتە ئۇكرائىناغا يۈرگۈزۈۋاتقان بىخەتەرلىك ياردىمىنىڭ كۆپ قىسمىنى ئىككى تەرەپلىك ۋە كۆپ تەرەپلىك يوللار بىلەن مالىيەلەشتۈرۈۋاتقانلىقى ئەسكەرتىلگەن خىتابنامىدە مۇنداق دېيىلدى: «ئىتتىپاقداشلار بۇ قوللاشنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك، ئادىل، كۆزلىگىلى بولىدىغان ۋە سىجىل بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئىتتىپاقداشلار 2026-يىلى ئۈچۈن ئۇكرائىناغا ھەربىي جابدۇق، ياردەم ۋە تەربىيەلەش قوللىشى دائىرىسىدە 70 مىليارد ياۋرو ياردەم بېرىشكە ۋەدە بېرىدۇ ھەمدە 2027-يىلىمۇ كەم دېگەندە مۇشۇ سەۋىيەدىكى ياردەمنى داۋاملاشتۇرۇش يۆنىلىشىدىكى دۆلەت ۋەدىلىرىنى قايتا جەزملەشتۈرىدۇ.»

خىتابنامىدە، بۇ دائىرىدە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئۇكرائىنانى قوللاش قەرزى ئارقىلىق ئۇكرائىنانى كۆپ يىللىق مالىيە ياردىمى بىلەن تەمىنلەش قارارىنىڭ خۇشاللىق بىلەن كۈتۈۋېلىنغانلىقى قەيت قىلىندى.

ھورمۇز بوغۇزىدا كېمە قاتنىشى ئەركىنلىكى

ئىتتىپاقنىڭ تېخىمۇ كەڭ بىخەتەرلىك مۇھىتىنى شەكىللەندۈرگەن ئىستراتېگىيەلىك رىقابەت، كېڭىيىۋاتقان مۇقىمسىزلىق، ئارىلاشما تەھدىتلەر ۋە تەكرارلىنىۋاتقان كىرىزىسلارغا جاۋاب قايتۇرۇشنى ۋە ماسلىشىشنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقانلىقىغا دىققەت تارتىلغان خىتابنامىدە مۇنداق دەپ باھا بېرىلدى: «ئىتتىپاقداشلار ئىراننىڭ ھەرگىزمۇ يادرو ئىقتىدارىغا ئىگە بولماسلىقى كېرەكلىكىنى يەنە بىر قېتىم تەكىتلەيدۇ ھەمدە ئىراننى ھورمۇز بوغۇزىدىكى كېمە قاتنىشى ئەركىنلىكىگە تولۇق رىئايە قىلىشقا چاقىرىدۇ.»

خىتابنامىدە يەنە: «تۈركىيەنىڭ بىزگە كۆرسەتكەن سېخىيلارچە ساھىبخانىلىقىغا رەھمەت ئېيتىمىز. كېيىنكى قېتىملىق يىغىنىمىزدا يەنە جەم بولۇشنى كۈتىمىز» دېگەن ئىبارىلەرگە ئورۇن بېرىلدى.

ئىزدىنىڭ
تۈركىيە ناتو باشلىقلار يىغىنى دائىرىسىدە ھەرخىل كۆرگەزمىلەرنى ئاچتى
رۇتتې ئەردوغاننىڭ ناتو يىغىنى ئۈچۈن «ئاجايىپ قالتىس» مەيدان ھازىرلاپ بەرگەنلىكىگە رەھمەت ئېيتتى
ئەنقەرە ناتو باشلىقلار يىغىنى ئۈچۈن چوڭ بىر خەلقئارالىق تاراتقۇ مەركىزى تەييارلىماقتا
مىنىستىر فىدان: تۈركىيە — ياۋروپا بىخەتەرلىكىنىڭ مەركىزىي ئاكتىيورلىرىدىن بىرى
جۇمھۇر رەئىس ئەردوغان ناتو باشلىقلار يىغىنىغا قاتنىشىدىغان دۇنيا رەھبەرلىرىنى كۈتۈۋالىدۇ
فىدان: ئەردوغان بىلەن ترامپنىڭ ياخشى مۇناسىۋىتى ناتو ئىچىدىكى جىددىي ۋەزىيەتنى پەسەيتىشى مۇمكىن
كروزېتتو: ناتو باشلىقلار يىغىنى ياخشى نەتىجە بېرىدىغان شەكىلدە لايىھەلەندى
ۋېنېسۇئېلادىكى يەر تەۋرەشتە قازا قىلغانلار سانى 3 مىڭ 342 گە يەتتى
TCG  ئۇرۇچ رەئىس نىيۇ يوركتاكى ئامېرىكا مۇستەقىللىق كۈنى پائالىيىدە تۈركىيەگە ۋەكىللىك قىلدى
نورۋېگىيە كوماندىسىغا يېڭىلىپ قالغان بىرازىلىيە كوماندىسى دۇنيا لوڭقىسى بىلەن خوشلاشتى
موسكۋا كىيېۋغا ئۇچقۇچىسىز ھاۋا ئاپپاراتى ۋە باشقۇرۇلىدىغان بومبا بىلەن ھۇجۇم قىلدى
ئامېرىكا پىرېزىدېنتى ترامپنىڭ ئەنقەرە پىروگراممىسى ئېنىق بولدى
ئىراندا ھامانېنىڭ دەپنە مۇراسىمىنىڭ ئىككىنچى كۈنىدە دۇئالار قىلىندى
زېلېنسكىي ترامپ بىلەن تېلېفوندا كۆرۈشتى
ۋېنېزۇئېلادىكى يەر تەۋرەشلەردە قازا قىلغانلارنىڭ سانى 2 مىڭ 954 كە يەتتى