22 ئىسلام دۆلىتى ۋە ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (ئى ھ ت) پەيشەنبە كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، ئىسرائىلىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرىنىڭ سومالىدىن ئايرىلىپ چىقىپ، ئۆزىنى «سومالىلاند جۇمھۇرىيىتى» دەپ جاكارلىغان رايونغا قاراتقان زىيارىتىنى «قانۇنسىز» دەپ ئاتىدى ھەمدە بۇ قىلمىشنى قاتتىق ئەيىبلىدى. ئۇلار بۇنىڭ سومالىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە خەلقئارا قانۇنغا خىلاپ ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.
ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى ۋە باياناتقا ئىمزا قويغان دۆلەتلەرنىڭ تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقلىرى ئېلان قىلغان بىرلەشمە باياناتتا: «2026-يىلى 6-يانۋاردا ئىسرائىلىيە ئەمەلدارىنىڭ سومالى فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتىنىڭ ‹سومالىلاند› رايونىغا قىلغان يېقىنقى قانۇنسىز زىيارىتىنى قاتتىق ئەيىبلەيمىز» دېيىلدى.
باياناتتا، ئىسرائىلىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى گىدېئون سائارنىڭ زىيارىتى سومالى فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىگە قىلىنغان ئوچۇق-ئاشكارا دەخلى-تەرۇز دەپ سۈپەتلىنىپ، بۇنىڭ خەلقئارالىق نورمىلارغا ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى نىزامنامىسىگە بۇزغۇنچىلىق قىلىش ئىكەنلىكى قەيت قىلىندى.
سومالىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، بىرلىكى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىنى «تەۋرەنمەس ھالدا قوللايدىغانلىقى»نى قايتا تەكىتلىگەن ئىمزا قويغۇچى تەرەپلەر، بۆلگۈنچىلىك غەرەزلىرىگە ئىلھام بېرىشنىڭ قوبۇل قىلغىلى بولمايدىغان قىلمىش ئىكەنلىكىنى ۋە بۇنىڭ ئەسلىدىنلا نازۇك بولغان رايوندىكى جىددىيچىلىكنى تېخىمۇ كەسكىنلەشتۈرۈۋېتىش خەۋپى بارلىقىنى تەكىتلىدى.
باياناتتا يەنە: «خەلقئارا قانۇنغا ھۆرمەت قىلىش، ئىگىلىك ھوقۇقلۇق دۆلەتلەرنىڭ ئىچكى ئىشلىرىغا ئارىلاشماسلىق ۋە دىپلوماتىك نورمىلارغا ئەمەل قىلىشنىڭ رايون ۋە خەلقئارا مۇقىملىق ئۈچۈن زۆرۈر ئىكەنلىكى» ئەسكەرتىلدى.
بۇنىڭدىن باشقا، موقدىشۇنىڭ «تىنچ خەلقئارالىق ئالاقە، ئىجابىي دىپلوماتىيە ۋە خەلقئارا قانۇنغا ئەمەل قىلىش ۋەدىسى»گە يۇقىرى باھا بېرىلدى ھەمدە ئىمزا قويغان دۆلەتلەرنىڭ سومالىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، زېمىن پۈتۈنلۈكى ۋە مۇقىملىقىنى خەلقئارا قانۇن رامكىسى ئىچىدە قوغداش ئۈچۈن، بۇ دۆلەتنىڭ دىپلوماتىك ۋە قانۇنىي قەدەملىرىنى داۋاملىق قوللايدىغانلىقى بىلدۈرۈلدى.
ئىسرائىلىيە 26-دېكابىردا سومالىلاندنى مۇستەقىل ۋە ئىگىلىك ھوقۇقلۇق دۆلەت سۈپىتىدە رەسمىي ئېتىراپ قىلغانلىقىنى جاكارلىغان بولۇپ، دۇنيادا بۇ قەدەمنى تاشلىغان بىردىنبىر دۆلەت بولۇپ قالدى. بۇ ھەرىكەت نۇرغۇن دۆلەتلەر تەرىپىدىن قانۇنسىز ھەمدە خەلقئارا تىنچلىق ۋە بىخەتەرلىككە تەھدىت دەپ قارىلىپ، قاتتىق تەنقىدكە ئۇچرىدى.
ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ ئىسرائىلىيەدىن مەيدانىنى ئۆزگەرتىشى تەلەپ قىلىنغان باياناتىدا، تېل ئاۋىۋنىڭ «سومالىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا، مىللىي بىرلىكىگە ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىگە تولۇق ھۆرمەت قىلىشى ھەمدە خەلقئارا قانۇنغا ئۇيغۇن مەجبۇرىيەتلىرىنى ئادا قىلىشى» كېرەكلىكى بىلدۈرۈلۈپ، سومالىلاندنى ئېتىراپ قىلىش قارارىنى دەرھال بىكار قىلىش تەلەپ قىلىندى.
1991-يىلى سومالىدىن ئايرىلىپ مۇستەقىللىق جاكارلىغاندىن بېرى رەسمىي ئېتىراپ قىلىنمىغان سومالىلاند، ئەمەلىيەتتە مۇستەقىل بىر مەمۇرىي، سىياسىي ۋە خەۋپسىزلىك بىرلىكى سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلىۋاتقان بولسىمۇ، ئۇنىڭ ھۆكۈمىتى مۇستەقىللىقىنىڭ خەلقئارا سەھنىدە ئېتىراپ قىلىنىشىنى قولغا كەلتۈرەلمىدى.
بىرلەشمە باياناتقا ئالجىرىيە، باڭلادىش، كومورو ئاراللىرى، جىبۇتى، مىسىر، گامبىيە، ھىندونېزىيە، ئىران، ئىيوردانىيە، كۇۋەيت، لىۋىيە، مالدىۋ، نىگېرىيە، ئومان، پاكىستان، پەلەستىن، قاتار، سەئۇدى ئەرەبىستان، سومالى، سۇدان، تۈركىيە ۋە يەمەن تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقلىرى ھەمدە ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (ئى ھ ت) ئىمزا قويدى.
