ئىران، يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرىدىن بىرىنىڭ ئىسرائىلىيەنىڭ ھاۋا ھۇجۇمىدا ئۆلتۈرۈلۈشىدىن كېيىن، چارشەنبە كۈنى پارىس قولتۇقتىكى ئەرەب قوشنىلىرىغا ۋە ئىسرائىلىيەگە ھۇجۇم قىلدى. ئىران ھازىرقى ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىلىرىنى بېسىپ ئۆتۈش ئۈچۈن ئەڭ يېڭى باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىرىنىڭ بىر قىسمىنى ئىشلەتتى ۋە تېل ئاۋىۋ ئەتراپىدا ئىككى كىشىنىڭ ئۆلگەنلىكى خەۋەر قىلىندى.
ئوتتۇرا شەرقتىكى ئۇرۇش پەسەيمەستىن داۋاملاشماقتا.
ئىسرائىلىيە بولسا ھىزبۇللاھنى نىشانلىغانلىقىنى ئېيتقان ھۇجۇملىرى بىلەن لىۋانغا قىلىۋاتقان كۈچلۈك بېسىمىنى داۋاملاشتۇردى. بەيرۇتتىكى نۇرغۇن تۇرالغۇ بىنالىرىغا ھۇجۇم قىلدى ۋە ئاز دېگەندە ئالتە كىشىنى ئۆلتۈردى.
ئىراندا بولسا بۇشەھر يادرو ئېلېكتر ئىستانسىسى مەيدانىغا بىر باشقۇرۇلىدىغان بومبا چۈشتى، ئەمما خەلقئارا ئاتوم ئېنېرگىيەسى ئورگىنى تېھراندىن كەلگەن ئۇچۇرغا ئاساسەن، ھېچقانداق يارىلىنىش كۆرۈلمىگەنلىكىنى ۋە ئىستانسىنىڭ زىيانغا ئۇچرىمىغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. خەلقئارا ئاتوم ئېنېرگىيەسى ئورگىنى (IAEA) نىڭ باشلىقى رافائىل گروتسى «يادرو ۋەقەسى خەۋپىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن توقۇنۇش جەريانىدا ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە سەۋر-تاقەتلىك بولۇش» چاقىرىقىنى تەكرارلىدى.
خەلقئارالىق ئۆلچەم بولغان برېنت (Brent) خام نېفىتىنىڭ باھاسى ئۇرۇش باشلانغاندىن بۇيان %40 تىن ئارتۇق ئۆرلەپ، چارشەنبە كۈنى ئەتىگەن سائەتلەردە ۋارىل باھاسى 100 دوللاردىن ئېشىپ كەتتى.
ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ 28-فېۋرالدا ئىرانغا ھۇجۇم قىلىپ ئۇرۇشنى باشلىغىنىدىن بۇيان، ئىران نېفىت باھاسىنى ئۆرلەتكۈزۈش ۋە ۋاشىنگتونغا چېكىنىش ئۈچۈن بېسىم ئىشلىتىش ئىستراتېگىيەسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە پارىس قولتۇقىدىكى ئەرەب قوشنىلىرىنىڭ ئېنېرگىيە ئۇل ئەسلىھەلىرىنى ۋە ھەربىي بازىلىرىنى نىشانلىماقتا.
ئىراننىڭ پارىس قولتۇقى دۆلەتلىرىگە قىلغان ھۇجۇملىرى
چارشەنبە كۈنى ئەتىگەن سائەتلەردە، سەئۇدى ئەرەبىستاننىڭ نۇرغۇن نېفىتلىكلىرى جايلاشقان كەڭ شەرقىي رايونى بىلەن بىرگە كۇۋەيت، بەھرەين، قاتار ۋە ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرغۇن پارىس قولتۇقى دۆلەتلىرىدە يېڭى ھۇجۇملارنىڭ يۈز بەرگەنلىكى خەۋەر قىلىندى.
ئاۋسترالىيە باش مىنىستىرى ئانتونى ئالبانېس ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىنىڭ دۇبەي شەھىرى ئەتراپىدىكى ئاۋسترالىيە بازىسىدا بىر باشقۇرۇلىدىغان بومبىنىڭ كىچىك كۆلەملىك ئوت ئاپىتىگە سەۋەب بولغانلىقىنى، ئەمما ھېچقانداق يارىلىنىش بولمىغانلىقىنى ئېيتتى. ئالبانېسنىڭ باياناتى، غەرب دۆلەتلىرى تەرىپىدىن ئوتتۇرا شەرقنىڭ كۆپ قىسمى ئۈچۈن ئۆتۈش مەركىزى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدىغان ئەلمىنھاد ھاۋا بازىسى ئەتراپىدا ئاڭلانغان پارتلاشلار بىلەن ئوخشاش بولۇشى مۇمكىن.
سەئۇدى ئەرەبىستان ئامېرىكا كۈچلىرى ۋە ئايروپىلانلىرىغا ساھىبخانلىق قىلىۋاتقان شاھزادە سۇلتان ھاۋا بازىسى رايونىنى نىشانلىغان بىر باللىستىك بومبىنى ئېتىپ چۈشۈردى.
ئىران دۇنيا نېفىتىنىڭ بەشتىن بىرى ئۆتىدىغان ھورمۇز بوغۇزىدىكى توسقۇن قىلىش ھەرىكىتىدىن چېكىنىدىغاندەك ئەمەس. بۇ ئەھۋال يەر شارى خاراكتېرلىك ئېنېرگىيە كىرىزىسى ئەندىشىلىرىنى كۈچەيتمەكتە.
ئامېرىكا مەركىزىي قوماندانلىق ئىشتاتى، ئامېرىكا ئارمىيەسىنىڭ سەيشەنبە كۈنى بوغۇز ئەتراپىدىكى ئىراننىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبا بازىلىرىغا 2300 كىلوگىراملىق كۆپلىگەن، چوڭقۇر بۇرغىلاش (بۇنكىر يانجى) بومبىلىرىنى تاشلىغانلىقىنى ئېيتتى.
ئىران ئىسرائىلىيەگە كۆپ باشلىق باشقۇرۇلىدىغان بومبا قويۇپ بەردى
ئىران ئىنقىلابىي مۇھاپىزەتچىلەر قىسمى، ئىسرائىلىيەنىڭ ئىران مىللىي بىخەتەرلىك ئالىي كېڭىشىنىڭ كاتىپى ۋە دۆلەتنىڭ ئەڭ كۈچلۈك شەخسلىرىنىڭ بىرى بولغان ئەلى لارىجانىنى ئۆلتۈرگەنلىكىگە قارىتا، چارشەنبە كۈنى ئىسرائىلىيەنىڭ مەركىزىنى كۆپ باشلىق باشقۇرۇلىدىغان بومبىلار بىلەن نىشانلىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بۇ باشقۇرۇلىدىغان بومبىلارنىڭ مۇداپىئە سىستېمىلىرىدىن قېچىش پۇرسىتى يۇقىرى بولۇپ، رادار ئىز قوغلاش سىستېمىلىرىنى ئالدىيالايدۇ.
ئىسرائىلىيە ئاز دېگەندە ئىككى قېتىملىق بومبا يامغۇرىنىڭ دۆلەتكە زىيان سلاغانلىقىنى بىلدۈردى، سەھىيە مۇلازىمەت ئورگىنى تېل ئاۋىۋنىڭ شەرقىدىكى رامىت گاندا ئىككى كىشىنىڭ ئۆلگەنلىكىنى ئېلان قىلدى.
ئىران ئىنقىلابىي مۇھاپىزەتچىلەر قىسمى لارىجانىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىنىڭ ئۆچىنى ئېلىش ئۈچۈن كۆپ باشلىق «خۇررامشەھر-4» ۋە «قادىر» باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىرىنى قويۇپ بەرگەنلىكىنى ئېيتتى. ئاسوشىئېتد پرېس (AP) تەرىپىدىن تارتىلغان سىنلاردا، ئاز دېگەندە بىر بومبىنىڭ ئىسرائىلىيە ئاسمىنىدا پىچاقلاپ تاشلانغانلىقى كۆرۈلدى.
پارلامېنت رەئىسلىكى ۋەزىپىسىنىمۇ ئۆتىگەن لارىجانى، مەرھۇم دىنىي رەھبەر ئەلى خامەنېينىڭ ترامپ ھۆكۈمىتى بىلەن بولغان يادرو سۆھبەتلىرىدە ئىستراتېگىيە بويىچە يۇقىرى دەرىجىلىك سىياسەت مەسلىھەتچىسى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىگەن ئىدى. ئۇ ئىراندا مەملىكەت مىقياسىدىكى نامايىشلارنى زوراۋانلىق بىلەن باستۇرۇش جەريانىدا ئوينىغان «ماسلاشتۇرۇش» رولى سەۋەبىدىن يانۋار ئېيىدا ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن ئېمبارگو تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن ئىدى.
ئىنقىلابىي مۇھاپىزەتچىلەر قىسمىنىڭ بىسىج خەلق ئەسكەرلىرىنىڭ باشلىقى گېنېرال غۇلام رىزا سۇلايمانىمۇ سەيشەنبە كۈنى ئىسرائىلىيە ھۇجۇمىدا ئۆلتۈرۈلگەن ئىدى. سۇلايمانى بىسىج ئارقىلىق ئۆكتىچىلەرنى باستۇرۇشتىكى رولى سەۋەبىدىن ئامېرىكا، ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە باشقا دۆلەتلەر تەرىپىدىنمۇ ئېمبارگو تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن ئىدى.
ئىككى ئىراقلىق بىخەتەرلىك ئەمەلدارى چارشەنبە كۈنى ئەتىگەن سائەتلەردە باغداتتىكى ئامېرىكا ئەلچىخانىسىنىڭمۇ ئارقىمۇئارقا ئىككىنچى كۈنى ھۇجۇمغا ئۇچرىغانلىقىنى ئېيتتى.
تېخىمۇ كۆپ تەپسىلات بېرىلمىدى. سەيشەنبە كۈنى باغدات ئەلچىخانا قورۇسىنىڭ ئىچىگە بىر ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان چۈشكەن ئىدى.
لىۋاندا ئىسرائىلىيە ھۇجۇملىرى قايتىدىن باشلاندى
ئىسرائىلىيە، تارقاقلىشىش بۇيرۇقى بەرگەندىن تەخمىنەن بىر سائەت كېيىن بەيرۇتنىڭ مەركىزىدىكى بىر تۇرالغۇ بىناسىنى يەر بىلەن يەكسان قىلدى. بىنا تۆتىنچى قېتىم نىشان قىلىندى، ئەمما ئۆتكەن ھەپتە قىلىنغان ئۈچ قېتىملىق ھۇجۇم بىنانى يىقىتالمىغان ئىدى.
ئىسرائىلىيە ئارمىيەسى، بىنانىڭ ھىزبۇللاھ تەرىپىدىن «پائالىيەتلىرىنى مەبلەغ بىلەن تەمىنلەش مەقسىتىدە مىليونلىغان دوللار» ساقلاش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەنلىكىنى دەۋا قىلدى، ئەمما ھېچقانداق دەلىل كۆرسەتمىدى.
ۋەقەدە ئادەم ئۆلۈش ئەھۋالى بار-يوقلۇقى ئېنىق ئەمەس، ئەمما لىۋان سەھىيە مىنىستىرلىقىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بەيرۇتنىڭ مەركىزىدىكى تۇرالغۇ بىنالىرىغا قىلىنغان باشقا ھۇجۇملاردا ئاز دېگەندە ئالتە كىشى ئۆلگەن ۋە 24 كىشى يارىلانغان.
ئىسرائىلىيە ئارمىيەسى يەنە «ئىسرائىلىيە زېمىنىغا ئوق چىقىرىلغانلىقىغا قارىتا» جەنۇبىي لىۋاندىكى ھىزبۇللاھنى نىشانلىغان بىر يۈرۈش ھۇجۇملارنى باشلىغانلىقىنى ئېيتتى.
لىۋان ھۆكۈمىتىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئىسرائىلىيەنىڭ ھۇجۇملىرى 1 مىليوندىن ئارتۇق لىۋانلىقنى (نوپۇسنىڭ تەخمىنەن %20 نى) يۇرت ماكانىدىن ئايرىدى ۋە 900 دىن ئارتۇق كىشىنىڭ ئۆلۈشىگە سەۋەب بولدى.
ئىسرائىلىيەدە بولسا، ئىراننىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبا ھۇجۇملىرى نەتىجىسىدە 14 كىشى ئۆلدى. ئاز دېگەندە 13 ئامېرىكا ھەربىي خادىمى ئۆلتۈرۈلدى.
ئىران قىزىل ئاي جەمئىيىتىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، توقۇنۇش 28-فېۋرالدا باشلانغاندىن بۇيان ئىراندا 1300 دىن ئارتۇق كىشى ھاياتىدىن ئايرىلدى.
