خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭ فىنلاندىيە بىلەن ئېنېرگىيە، سودا ۋە يەر شارى خاراكتېرلىك مەسىلىلەردە تېخىمۇ قويۇق ھەمكارلىق ئورنىتىشقا چاقىرىق قىلىش بىلەن بىرگە، رەھبەرلەر يەنە ئاركتىكا خەۋپسىزلىكى ۋە يېقىنقى سىم يولى زىيانلىرىنىمۇ مۇزاكىرە قىلدى.
خىتاي رەسمىي خەۋەر ئاگېنتلىقى شىنخۇانىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭ سەيشەنبە كۈنى فىنلاندىيە باش مىنىستىرى پېتتېرى ئورپوغا، بېيجىڭنىڭ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنى مەركەز قىلغان خەلقئارالىق سىستېمىنى قوغداش ۋە ئىقتىسادىي يەر شارىلىشىشنى ئاساس قىلغان كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنياغا قاراپ يۈزلىنىش ئۈچۈن ھېلسىنكى بىلەن بىرلىكتە ئىشلەشكە تەييار ئىكەنلىكىنى يەتكۈزگەن.
شىنخۇانىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، شى جىنپىڭ يەنە بېيجىڭنىڭ، فىنلاندىيەنىڭ خىتاي-ياۋروپا ئىتتىپاقى مۇناسىۋەتلىرىنىڭ ساغلام ۋە مۇقىم تەرەققىي قىلىشىنى ئىلگىرى سۈرۈشتە پائال رول ئوينىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
ئورپونىڭ خىتاي زىيارىتى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى رەئىسى دونالد ترامپنىڭ ئۆزگىرىشچان تاشقى سىياسەت قارارلىرى ۋە ئىتتىپاقداشلىرىغا قارىتا توقۇنۇش خاراكتېرلىك پوزىتسىيەسى ياۋروپا دۆلەتلىرىنى تاشقى مۇناسىۋەتلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇشقا ئىتتىرىۋاتقان بىر پەيتتە ئېلىپ بېرىلدى.
بۇ زىيارەت ئۆتكەن ھەپتە شىۋېتسارىيەنىڭ داۋوس شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن دۇنيا ئىقتىساد مۇنبىرىدە شىمالىي قۇتۇپ (ئاركتىكا) خەۋپسىزلىكىگە بولغان قىزىقىش كۈچەيگەن بىر مەزگىلگە توغرا كەلدى. بۇنىڭ سەۋەبى ترامپنىڭ گرېنلاندىيەنى ئىگىلىۋېلىش تەھدىتى ۋە خىتاي بىلەن رۇسىيەنىڭ رايوندىكى تەسىرىنى كېڭەيتىشىنى توسۇش ھەققىدىكى ۋەدىلىرى بولدى.
ترامپنىڭ ئامېرىكانىڭ دانىيە تېررىتورىيەسىگە دائىمىي كىرىش ھوقۇقىغا ئېرىشىشكە كاپالەتلىك قىلغانلىقىنى ئېيتقاندىن كېيىن، بۇ تەھدىتلەر پەسەيگەندەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما شىمالىي قۇتۇپ خەۋپسىزلىكى فىنلاندىيە، ناتو شېرىكلىرى ۋە خىتاي ئۈچۈن كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ئىستراتېگىيەلىك ئەندىشە بولۇپ قالماقتا.
مۇز قاتلاملىرىنىڭ كىچىكلىشىگە ئەگىشىپ، يېڭى ۋە تېخىمۇ تېز توشۇش لىنىيەلىرىنىڭ ئېچىلىشى ھەمدە ئاسىيا بىلەن ياۋروپا ئوتتۇرىسىدىكى يۈك توشۇش ۋاقتىنىڭ ئاساسەن دېگۈدەك يېرىمىغا قىسقىرىشى سەۋەبىدىن، ئاركتىكا رايونى خەلقئارا سودا ئۈچۈن بارغانسېرى مۇھىم ئورۇنغا ئۆتمەكتە.
ئۆتكەن ھەپتە داۋوستا داۋاملاشقان سۆھبەتلەر جەريانىدا سۆز قىلغان فىنلاندىيە پىرېزىدېنتى ئالېكساندىر ستۇب، ناتونىڭ ئىيۇلدىكى باشلىقلار يىغىنىدا، ئۆتكەن يىلى ۋەدە قىلىنغان مۇداپىئە چىقىمىدىكى زور ئېشىشقا ئوخشاش بىر «شىمالىي قۇتۇپ خەۋپسىزلىك كېلىشىمى» نى قوبۇل قىلىشىنى خالايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى.
«ئۈنۈملۈك ئۇچرىشىشلار»
فىنلاندىيە زېمىنىنىڭ ئۈچتىن بىرى قۇتۇپ چەمبىرىكىنىڭ شىمالىغا جايلاشقان بولۇپ، خىتاي ئۆزىنى «شىمالىي قۇتۇپقا يېقىن دۆلەت» دەپ ئاتايدۇ ۋە «قۇتۇپ يىپەك يولى» قۇرۇش نىشانى بار.
شى جىنپىڭ سەيشەنبە كۈنى يەنە ئىككى تەرەپنى ئېنېرگىيە ئۆزگەرتىش، يېزا ئىگىلىكى ۋە ئورمانچىلىق قاتارلىق ساھەلەردە تېخىمۇ كۆپ ھەمكارلىشىشقا چاقىردى ھەمدە فىنلاندىيە كارخانىلىرىنى خىتاي بازىرىنىڭ «چەكسىز ئوكيانى» دا «ئەركىن ئۈزۈش»كە تەكلىپ قىلدى.
25-28-يانۋار كۈنلىرى بېيجىڭدا زىيارەتتە بولغان ئورپو، شى جىنپىڭغا ئىككى تەرەپلىك ھەمكارلىق ۋە خەلقئارالىق مەسىلىلەر ھەققىدىكى سۆھبەتلەرنىڭ داۋاملىشىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى يەتكۈزدى.
ئورپو 2024-يىلدىكى دۆلەت زىيارىتى جەريانىدا شى جىنپىڭنىڭ فىنلاندىيە جۇمھۇر رەئىسى بىلەن ئېلىپ بارغان «ئوچۇق ۋە ئۈنۈملۈك كۆرۈشۈشلىرى» نى تىلغا ئالدى.
ستۇب شى جىنپىڭ بىلەن ئۆتكۈزگەن كۆرۈشۈشلىرىدە، خىتايدا تىزىمغا ئېلىنغان پاراخوتلار چېتىشلىق بولغان سۇ ئاستى توك سىمى لىنىيەلىرى، تەبىئىي گاز تۇرۇبا يوللىرى ۋە تېلېگراف لىنىيەلىرىگە زىيان يەتكۈزۈش بىلەن مۇناسىۋەتلىك بىر يۈرۈش ۋەقەلەرنى كۈنتەرتىپكە ئېلىپ كەلدى. بۇ ۋەقەلەرنىڭ بىرىدە، بىر خىتاي پاراخوت كاپىتانى شياڭگاڭ سوت مەھكىمىسىدە مال-مۈلۈككە زىيان يەتكۈزۈش جىنايىتى بىلەن ئەيىبلەنمەكتە.
ستۇب يەنە شىمالىي كورېيەنىڭ رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىنا ئۇرۇشىغا بەرگەن ياردەملىرىنى تىلغا ئېلىپ، بۇنىڭ ناتو ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى تەرىپىدىن بىر ئىغۋاگەرچىلىك دەپ قارىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.
ئورپو ستۇب شى جىنپىڭغا مۇۋاپىق بىر ۋاقىتتا فىنلاندىيەنى زىيارەت قىلىش ھەققىدىكى تەكلىپىنى يەنە بىر قېتىم تەكرارلىدى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە فىنلاندىيە پارلامېنتىنىڭ باشلىقى يۇسسى خاللا ئاخونىڭمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدار جاۋ لېجىنى زىيارەتكە تەكلىپ قىلغانلىقىنى قەيت قىلدى.
