خاقان فىدان پارس قولتۇقى دۆلەتلىرىنىڭ ئىران ئۇرۇشىنىڭ ئۇزۇنغا سوزۇلۇپ كېتىشىدىن ۋە ئۇرۇش خەۋپنىڭ ئېشىۋاتقانلىقىنى ئەنسىرەۋاتقانلىقىنى، ئۇلارنىڭ ئۇرۇشقا قاتنىشىشنى خالىمايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى خاقان فىداننىڭ بىلدۈرۈشىچە، پارس قولتۇقى دۆلەتلىرى ئەگەر ئىران ئۇرۇشى داۋاملاشسا، ئۆزلىرىنىڭ ھەرىكەتكە ئۆتۈشكە مەجبۇر قېلىشى مۇمكىنلىكىنى ئەسكەرتىپ، ئۇرۇشنىڭ تېخىمۇ كەڭ رايونلۇق كىرىزىسقا ئايلىنىپ كېتىشىدىن ئەنسىرەش خەۋپىنىڭ كۈچىيىۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.
ئۇ سەئۇدى ئەرەبىستان، قاتار ۋە ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى قاتارلىق دۆلەتلەردىكى زىيارىتىنى تاماملىغاندىن كېيىن، شەنبە (2026-يىلى 21-مارت) كۈنى ئەنقەرەدە مۇخبىرلارغا بايانات بەردى. ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، رىيادتىكى سۆھبەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇچرىشىشلاردا، پارس قولتۇقى رەھبەرلىرىنىڭ ئۇرۇشنىڭ يەنە 3-2 ھەپتە داۋاملىشىشى مۇمكىنلىكىنى ۋە خەۋپ دەرىجىسىنىڭ ئۈزلۈكسىز ئۆرلەۋاتقانلىقىنى مۆلچەرلىمەكتە ئىكەن.
ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، پارس قولتۇقى دۆلەتلىرى باشتىن تارتىپلا ئۆزلىرىنىڭ ھاۋا تەۋەلىكى ياكى ھەربىي بازىلىرى ئىرانغا قارشى ئىشلىتىشىكە رۇخسەت قىلمايدىغانلىقلىرىنى ۋە ئۇرۇشقا قاتناشمايدىغانلىقلىرىنى تەرەپلەرگە ئېنىق بىلدۈرگەن.
پارس قولتۇقى دۆلەتلىرى ئىراننى پەقەت ھەربىي ئەسلىھەلەرنىلا ئەمەس، بەلكى پۇقرالار ئۇل-ئەسلىھەلىرى ۋە ئىقتىسادىي بايلىقلارغىمۇ قەستەن ھۇجۇم قىلدى دەپ ئەيىبلىگەن.
ئۇرۇش تېخىمۇ ئۇزۇن داۋاملىشىشى مۇمكىن
ئۇ ئۇرۇشنىڭ يۈزلىنىشىدە تېخىمۇ چوڭ ئۆزگىرىش بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئاگاھلاندۇرۇپ، ئامېرىكا بىلەن ئىسرائىلىيە ئوتتۇرىسىدا پىكىر پەرقىنىڭ كۆرۈلۈشكە باشلىغانلىقىدىن بېشارەت بەردى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «ئىسرائىلىيە ئامېرىكاغا تەسىر كۆرسىتىشكە تىرىشىدۇ ۋە يېقىن كەلگۈسىدە ئۇرۇش توختىتىش ياكى تىنچلىق ئورنىتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئۇرۇنىدۇ. ئامېرىكا بىلەن ئىسرائىلىيەنىڭ دەسلەپكى مەۋقەلىرىنىڭ بىر-بىرىدىن يىراقلىشىۋاتقانلىقىغا بولغان قاراش كۈچىيىۋاتىدۇ. بۇ ئۆز نۆۋىتىدە ئۇرۇشنىڭ تېخىمۇ ئۇزۇنغا سوزۇلۇپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.»
ئۇ ئۇرۇش داۋاملىشىۋاتقان بىر پەيتتە سۆھبەت ئۆتكۈزۈشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى، ئەمما مۇنداق بىر يولنىڭ بولۇشى مۇمكىنلىكىنى، قىسقا مۇددەتلىك ئۇرۇش توختىتىش ئارقىلىق سۆھبەتكە ئىمكانىيەت يارىتىش، ئەگەر دىپلوماتىيە مەغلۇب بولسا يەنە قايتىدىن ئۇرۇش باشلاش تاللىشىنى ساقلاپ قېلىش ئوتتۇرىغا قويدى.
ئۇ: «ئىسرائىلىيە ئىرانغا تېخىمۇ چوڭ زىيان سېلىش ئۈچۈن ئۇرۇشنى ئىمكانقەدەر ئۇزارتىش سىياسىتىنى قوللىنىشى مۇمكىن» دېدى ۋە ئاساسلىق توسالغۇنىڭ ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇش پىلانىنىڭ يوقلۇقىدا ئەمەس، بەلكى تىنچلىق ئورنىتىش ئارزۇسىنىڭ كەمچىل بولۇشىدا ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.
رىياد سۆھبىتى «ئورتاق نۇقتا» ئىزدەشنى نىشان قىلدى
فىداننىڭ ئېيتىشىچە، 19-مارت رىيادتا ئۆتكۈزۈلگەن يىغىنغا، ئۇرۇشنىڭ بىۋاسىتە ياكى ۋاسىتىلىق تەسىرىگە ئۇچرىغان رايون دۆلەتلىرى قاتناشقان بولۇپ، مەقسەت ۋەزىيەتنى ئورتاق مۇزاكىرە قىلىش بولغان.
ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇ يىغىن رايون دۆلەتلىرىنىڭ قاراشلىرىنى توپلاش ئۈچۈن ئۆتكۈزۈلدى. مەقسەت ئورتاق پىىر ھاسىل قىلش ئىدى. يىغىن ئىشتىراكچىلىرى ۋەزىيەتنىڭ كەسكىنلىكىنى تەكىتلىدى.»
ئۇنىڭ ئەسكەرتىشىچە، گەرچە يىغىندا دىققەت ئاساسلىقى ئىراننىڭ ھەرىكەتلىرىگە مەركەزلەشكەن بولسىمۇ، تۈركىيە ئىسرائىلىيەنىڭ رولىغا بولغان ئەنسىرەشلەرنىڭمۇ، بولۇپمۇ ئەنقەرە تەرىپىدىن «كېڭەيمىچىلىك سىياسىتى» دەپ قارالغان قىلمىشلارنىڭمۇ بىرلەشمە باياناتتا ئەكس ئېتىشىگە كاپالەتلىك قىلغان.
ئۇرۇشتىن كېيىنكى ئۆزگىرىشلەر ۋە تۈركىيەنىڭ رولى
فىدان كەلگۈسىگە نەزەر سېلىپ، ئۇرۇشنىڭ رايون ۋەزىيىتىنىنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىنلىكىنى، پارس قولتۇقى دۆلەتلىرىنىڭ مۇداپىئە ئىستراتېگىيەلىرىنى قايتىدىن كۆزدىن كەچۈرۈشى ۋە ئىرانغا نىسبەتەن تېخىمۇ ئېنىق تەلەپلەرنى قويۇشى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ ئەگەر ئۇرۇشتىن كېيىن شارائىت يار بەرسە، دىققەت نۇقتىسىنىڭ ئىقتىسادىي ھەمكارلىققا يۆتكىلىشى مۇمكىنلىكىنى، ئىراننىڭ ئۆزىنىڭمۇ ئامېرىكانىڭ پارس قولتۇقىدىكى ھەربىي مەۋجۇتلۇقىغا قارىتا تەلەپلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇشى مۇمكىنلىكىنى تىلغا ئالدى.
ئۇ يەنە تۈركىيەنىڭ بۇ كىرىزىس جەريانىدا ئورنىنىڭ كۈچەيگەنلىكىنى، ئەنقەرەنىڭ ئىزچىل ئېنىق مەۋقەدە تۇرغانلىقىنى تەكىتلىدى.
ئۇ: «بىز ئەڭ بېشىدىنلا مۈجمەل پوزىتسىيەدە بولمىدۇق. بىزنىڭ بارلىق تەرەپلەرگە نېمىنىڭ خاتا، نېمىنىڭ توغرا ئىكەنلىكىنى ئېنىق ئېيتقانلىقىمىزنى ھەممە ئادەم كۆرۈۋاتىدۇ. تۈركىيە ھەم ئىسرائىلىيەنىڭ ھەربىي ھەرىكەتلىرىگە، ھەم ئىراننىڭ ئۇرۇشنى كېڭەيتىش ئۇرۇنۇشلىرىغا قارشى تۇردى» دېدى.
ئۇ ئەنقەرەنىڭ ئىران ئۇرۇشىنىڭ، ئۇزۇنغا سوزۇلغان رايونلۇق ئۇرۇشقا ئايلىنىپ كېتىشىنى خالىمايدىغانلىقىنى ۋە ئۇنى ئاخىرلاشتۇرۇش ئۈچۈن بارلىق دىپلوماتىك يوللاردىن داۋاملىق پايدىلىنىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.