تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى رەئىسى نۇمان قۇرتۇلمۇش رايونىدا مۇھىم بىر كۈچ، رايونىدا زور تەرەققىيات يوشۇرۇن كۈچىگە ئىگە بولغان، ھەتتا ھازىر ئاستا-ئاستا يەر شارى خاراكتېرلىك ئاكتىيور بولۇش يولىدا ئىلگىرىلەۋاتقان تۈركىيەنىڭ ياۋروپانىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن مۇھىم بىر كاپالەت ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.

 تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى رەئىسى نۇمان قۇرتۇلمۇش فىنلاندىيەدە مۇھىم بىر يىغىنغا قاتناشتى

تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى (پارلامېنتى) رەئىسى نۇمان قۇرتۇلمۇش، فىنلاندىيە پارلامېنتى رەئىسى يۇسسى خاللا ئاخو بىلەن بىرلىكتە ئۆتكۈزۈلگەن «ئۆزگىرىۋاتقان دۇنيادا تۈركىيە: بىر شېرىك، بىر تەڭپۇڭلاشتۇرغۇچى، بىر ئىستراتېگىيەلىك ئاكتىيور» تېمىسىدىكى يىغىندا مۇھىم باياناتلارنى بەردى. قۇرتۇلمۇش فىنلاندىيەدىكى رەسمىي زىيارىتىدىن كېيىن، ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىش مەقسىتىدە ئۆتكۈزۈلگەن سۆھبەتلەرنىڭ ئۈنۈملۈك بولغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ بۇ زىيارەتنىڭ تۈركىيە-فىنلاندىيە مۇناسىۋىتىگە ئىجابىي تۆھپە قوشۇشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

 قۇرتۇلمۇش: دۇنيا تارىخى بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسىدا تۇرماقتا

قۇرتۇلمۇش پۈتۈن دۇنيادا يۈز بېرىۋاتقان مەسىلىلەرنىڭ مۇساپىرلار كىرىزىسىدىن تارتىپ يەر شارىنىڭ ئىسسىپ كېتىشىگىچە بولغان كەڭ دائىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى. بۇ نۇقتىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا، تۈركىيە بىلەن فىنلاندىيەنىڭ توقۇنۇشلارنى ھەل قىلىش ۋە سۆھبەت ئۆتكۈزۈش جەھەتتىكى ئورتاق پوزىتسىيەسىنىڭ ناھايىتى زور ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى قەيت قىلدى. 2023-يىلى فىنلاندىيەنىڭ ناتوغا ئەزا بولۇشى بىلەن بىرلىكتە تۈركىيە-فىنلاندىيە مۇناسىۋىتىدە يېڭى بىر شېرىكلىك باسقۇچىغا قەدەم قويۇلغانلىقىنى بىلدۈرگەن قۇرتۇلمۇش، 2024-يىلى دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئورنىتىلغانلىقىنىڭ 100-يىللىقىنىڭ تەبرىكلىنىشىنىڭ ئىككى دۆلەتنى تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرىدىغانلىقىنى بايان قىلدى.

 يەر شارى خاراكتېرلىك خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرى ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ رولى

قۇرتۇلمۇش بۈگۈنكى كۈندە توقۇنۇش ۋە جىددىيچىلىكلەرنىڭ كۆپىيىۋاتقانلىقىنى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ بۇ مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشتىكى ئاجىزلىقىنى قاتتىق تەنقىد قىلىپ مۇنداق دېدى:

«بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى نىيۇ يوركتىكى بىر ئىشخانىدىن، بىر قاھۋەخانىدىن پەرقى يوق ھالەتكە چۈشۈپ قالدى. خەلقئارا سىستېما مۇھىم ۋەقەلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئۈنۈمسىز قېلىۋاتىدۇ. رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىنانى بېسىۋېلىشى ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ غەززەدىكى ھۇجۇملىرىغا ئوخشاش ئەھۋاللار خەلقئارا سىستېمىنىڭ ئامالسىزلىقىنى ئوچۇق-ئاشكارا كۆرسىتىپ بەرمەكتە.»

 ناتو ۋە ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىكى

قۇرتۇلمۇش ياۋروپانىڭ خەۋپسىزلىك ئاجىزلىقىنىڭ ئوچۇق-ئاشكارا ئوتتۇرىغا چىققانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ناتونىڭ يېڭى خەۋپسىزلىك ئۇقۇملىرىنى يارىتىشى كېرەكلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. فىنلاندىيە ۋە شىۋېتسىيەنىڭ ناتوغا ئەزا بولۇشىنىڭ ئىتتىپاقنى كۈچەيتكەنلىكىنى تەكىتلىگەن قۇرتۇلمۇش، تۈركىيەدە ئۆتكۈزۈلىدىغان ناتو باشلىقلار يىغىنىدا يېڭى قاراشلارنىڭ كۈنتەرتىپكە كېلىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى.

 تۈركىيە-ياۋروپا ئىتتىپاقى مۇناسىۋىتى ۋە ئىستراتېگىيەلىك شېرىكلىكىنىڭ ئەھمىيىتى

قۇرتۇلمۇش تۈركىيەنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى ئىستراتېگىيەلىك بىر باغلىنىش دەپ قارايدىغانلىقىنى ۋە تولۇق ئەزا بولۇش نىشانىنىڭ سەمىمىيەت بىلەن داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. لېكىن، تۈركىيەگە قارىتا ئالدىن چىقىرىلغان خاتا ھۆكۈم ۋە كەمسىتىش سىياسەتلىرىنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى ئەسكەرتتى. ئۇ تۈركىيەنىڭ ئۆز رايونىدا مۇھىم بىر كۈچ ئىكەنلىكىنى ۋە ياۋروپانىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن بىر بايلىق يارىتىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

 كاۋكاز رايونىدىكى ئۆزگىرىشلەر ۋە تۈركىيەنىڭ رولى

قۇرتۇلمۇش ئەزەربەيجان بىلەن ئەرمېنىيە ئوتتۇرىسىدىكى ئىختىلاپلارنىڭ ھەل قىلىنىش مۇساپىسىگە قەدەم قويغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، تۈركىيەنىڭ بۇ جەرياندىكى مۇرەسسەچىلىك رولىنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەپ مۇنداق دېدى:

«ئەزەربەيجان بىلەن ئەرمېنىيە مەلۇم بىر كېلىشىم مۇساپىسىگە قەدەم قويدى. بۇ ئەھۋالنىڭ رايونلۇق جىددىيچىلىكنىڭ تۆۋەنلىشىگە تۆھپە قوشۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن.»

 تېررورىزمغا قارشى كۈرەش ۋە ئىچكى سىياسەت

 قۇرتۇلمۇش تۈركىيەنىڭ تېررورىزمغا قارشى كۈرەشتە قەتئىي ئىرادە بىلەن ئالغا ئىلگىرىلەۋاتقانلىقىنى ۋە تېررورلۇقتىن خالىي بىر تۈركىيە نىشانى بويىچە خىزمەتلەرنىڭ ئىشلىنىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسىدە قۇرۇلغان مىللىي ھەمدەملىك، قېرىنداشلىق ۋە دېموكراتىيە كومىتېتىنىڭ پائالىيەتلىرىنىمۇ تىلغا ئالدى. ئۇ تۈركىيەنىڭ دېموكراتىك ئۆلچەملىرىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش نىشانىنى بويلاپ ھەرىكەت قىلىۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.

 يېڭى دەۋردە كۆپ قۇتۇپلۇق ۋە تۈركىيەنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيىتى

قۇرتۇلمۇش دۇنيانىڭ يېڭى بىر دەۋرگە قەدەم قويغانلىقىنى ۋە كۆپ قۇتۇپلۇقنىڭ گەۋدىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈردى، تۈركىيەنىڭ گېئوسىياسىي ئورنى ۋە كۈچلۈك ئىقتىسادى بىلەن بۇ يېڭى دەۋردە مۇھىم بىر ئاكتىيور بولىدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى، تۈركىيەنىڭ تىنچلىق قارىشى بىلەن دۇنيادىكى دۈشمەنلىكلەرنى ئازايتىش ۋە دوستلۇق مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىش نىشانىنى بويلاپ ئالغا ئىلگىرىلەۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.