تالاش-تارتىش 14-ئۆكتەبىر كۈنى دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقىدا ئۆتكۈزۈلگەن يىغىندىن كېيىن باشلانغان. يىغىندا 2026-يىللىق دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ ئومۇمىي دۆلەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ پەقەت %4.87 گە توغرا كېلىدىغانلىقى، بۇ ساننىڭ ھۆكۈمەتنىڭ %5 لىك نىشانىدىن تۆۋەن ئىكەنلىكى بىلدۈرۈلگەن.
بىر ھەپتىدىن بۇيان داۋاملىشىۋاتقان دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتى ۋە ھۆكۈمەت ئىچىدىكى ئالاقە توغرىسىدىكى تالاش-تارتىشلاردىن كېيىن، لىتۋا باش مىنىستىرى ئىنگا رۇگىنىئېن، دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرى دوۋىلې ساكالىئېنېغا بولغان ئىشەنچىسىنى يوقاتقانلىقىنى ئېلان قىلىپ، ساكالىئېنېنى رەسمىي ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇش توغرىسىدا تەكلىپ سۇندى.
LRT قانىلىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، چارشەنبە كۈنى رۇگىنىئېن پىرېزىدېنت سارىيىدا مۇخبىرلارغا قىلغان سۆزىدە: «مەن پىرېزىدېنتقا دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرىنى ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇشنى تەۋسىيە قىلىش قارارىمىنى ئۇقتۇردۇم. بۇنى ئاغزاكى يەتكۈزدۈم، يازما ئىلتىماسمۇ يېقىندا سۇنۇلىدۇ»، دېگەن ۋە بۇ قەدەمنى «ئاغرىتىدىغان، ئەمما زۆرۈر بىر قارار» دەپ ئاتىغان.
رۇگىنىئېن ساكالىئېنېنىڭ ئىستىپا بېرىشىنى كۈتۈپ ئولتۇرماي، ئۆزىنىڭ بۇ ۋەزىپىدىن قالدۇرۇشنى باشلىغانلىقىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويۇپ: «دۆلەت مۇداپىئەسىدەك مۇھىم بىر ساھەدە بۇنداق چۈشەنمەسلىك ۋە مەسىلىلەرنىڭ يۈز بېرىشىگە يول قويالمايمەن»، دېگەن.
تالاش-تارتىش 14-ئۆكتەبىر دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقىدا ئىجتىمائىي تاراتقۇدىكى تەسىرلىك شەخسلەر قاتناشقان غەيرىي رەسمىي يىغىندىن كېلىپ چىققان. يىغىندا قاتناشقۇچىلارغا 2026-يىللىق دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ ئومۇمىي دۆلەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ %4.87 نى ئىگىلەيدىغانلىقى، بۇ نىسبەتنىڭ ھۆكۈمەت بەلگىلىگەن %5 لىك نىشاندىن تۆۋەن ئىكەنلىكى ئۇقتۇرۇلغان.
ئەتىسى سىياسىي ئوبزورچى مارىيۇس لاۋرىناۋىچىئۇس ھۆكۈمەتنى ئىجتىمائىي تاراتقۇدا «لىتۋانىڭ دۆلەت مۇداپىئەسىنى بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىتىش» بىلەن ئەيىبلەپ، ۋەدە قىلىنغان مەبلەغنىڭ ئاجرىتىلمىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن.
دۆلەت مۇداپىئە بىلوگ يازغۇچىسى ئالېكساندراس ماتونىس بولسا، مالىيە مىنىستىرلىقىنىڭ 2026-يىلى دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىدىن 500 مىليون ياۋرو، 2029-يىلى بولسا 2 مىليارد ياۋروغا يېقىن مەبلەغنى قىسقارتىشنى پىلانلاۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن.
بىر «چۈشەنمەسلىك»
رۇگىنىئېن 15-ئۆكتەبىر بايانات بېرىپ، لىتۋانىڭ كېلەر يىلى دۆلەت مۇداپىئەسى ئۈچۈن ئومۇمىي دۆلەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ %5.38 گە تەڭ كېلىدىغان تەخمىنەن 4.79 مىليارد ياۋرو ئاجرىتىدىغانلىقىنى، بۇنىڭ 700 مىليون ياۋروسىنىڭ دۆلەت مۇداپىئە فوندىدىن تەمىنلىنىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى.
بىراق تەنقىدچىلەر، ئومۇمىي سوممىنىڭ بىر قىسمىنىڭ ئۇل ئەسلىھە ۋە قاتناش تۈرلىرىگە ئوخشاش قوش مەقسەتلىك سېلىنمىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان-ئالمايدىغانلىقىنى سورىدى.
رۇگىنىئېن دەسلەپتە دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقىدىكى ۋەقەنى «بۇزغۇنچىلىق» دەپ ئاتىغان بولسىمۇ، كېيىنچە ئۇنى «چۈشەنمەسلىك» دەپ قارىغان، قوراللىق قىسىملار قوماندانى گېنېرال-لېيتېنانت رايمۇنداس ۋايكسنوراس بىلەن كۆرۈشكەندىن كېيىن بولسا، ساكالىئېنېغا بولغان ئىشەنچىسىنىڭ «كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئازايغانلىقىنى» ئېلان قىلغان.
پىرېزىدېنتنىڭ مەسلىھەتچىسى دەيۋىداس ماتۇلىئونىس، پىرېزىدېنت گىتاناس ناۋسېدانىڭ باش مىنىستىرنىڭ قارارىدىن خەۋەردار ئىكەنلىكىنى، ئەمما مىنىستىردىن ھازىرچە ئىستىپا بەرمەسلىكنى تەلەپ قىلغانلىقىنى دەلىللىدى.
ساكالىئېنې بولسا، باش مىنىستىر ۋە سوتسىيال-دېموكراتلار پارتىيەسىنىڭ رەئىسى مىنداۋگاس سىنكېۋىچىئۇسنىڭ قوللىشى بولمىسا داۋاملاشتۇرۇشنىڭ تەس بولىدىغانلىقىنى ئېتىراپ قىلدى.
